على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
684
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
بيروج ( biruj ) ا . پ . مهر گياه . بيروح ( bayruh ) ا . ع . مهر گياه . بيروز ( bi - rovz ) ص . پ . بدبخت . بيروز ( bi - rovz ) ا . پ . سنگى سبز رنگ و شبيه بزمرد و بسيار كمبها و كمقيمت . بيروزج ( biruzaj ) ا . ع . - مأخوذ از پيروزهء پارسى و بمعنى آن . بىروزگار ( bi - rovzg r ) ص . پ . بدون شغل و پيشه . و بدون گذران و بدون معاش . بيروزن ( birovzan ) ا . پ . سنگ با قيمت . و بار و حمل . بيروزه ( birovze ) ا . پ . لباس هميشگى شخص . بىروزى ( bi - rovzi ) ص . پ . آنكه قوت يوميه ندارد . بيرون ( birun ) و ( beyrun ) ص . و م ف . پ . بدر و خارج . و خارج در . و نقيض اندرون . و ظاهر . و ظاهرى . و بيگانه و اجنبى و خارجى . و بيرون آمدن ف ل . : خارج شدن و ظاهر شدن و به سختى هجوم آوردن و طغيان كردن . و بيرون آوردن و يا بيرون بردن ف م . : برآوردن . و بدر آوردن . و خارج كردن . و بيرون فرستادن : بخارج فرستادن . و اخراج كردن . و از شهر بدر كردن . و بيرون كردن : خارج كردن . و بركشيدن . و بدر كشيدن . و اخراج بلد كردن . و بدر كردن . و استثنا كردن . و بيرون شهر : خارج شهر . و از بيرون : از خارج . بيرونآمدگى ( birun - madegi ) ا . پ . برآمدگى و حدبه و تحدب . و افراز . و گردش بخارج . بيرونتر ( birun - tar ) ص . پ . اجنبىتر و بيگانهتر . و خارجى . بيرونجستگى ( birun - jastegi ) ا . پ . تحدب . بيرونسرا ( birun - sar ) ص . پ . زرى كه در غير ضرابخانه سكه شده باشد . بيرونشو ( birun - cov ) ا . پ . انتها و آخر . و مخرج . بيرونه ( birune ) ا . پ . لباسى كه روى لباسهاى ديگر پوشند و بالاپوش . بيرونى ( biruni ) ص . پ . منسوب به بيرون يعنى خارجى . و مردود . و استثنا شده . وا . مقابل اندرونى يعنى حياطى كه مخصوص به پذيرائى است و پيراهن . و پيراهن زنانه . بيرونين ( birunin ) ص . پ . منسوب به بيرون يعنى خارجى . بيره ( bire ) ا . پ . مته . و پر ماه . و لقمه و نواله و آنچه در دهان مىخايند . و ا خ . نام قلعهء مستحكمى در نزديك فرات . بيرهزن ( bire - zan ) ا . پ . تابهء گلى كه بر روى آن نان پزند . بىرهنمان ( bi - rah - nom n ) ص . پ . بدون رهنماى و هادى . بىرهى ( bi - rahi ) ا . پ . بىراهى . بيرى ( biri ) ا . پ . بستر و فراش . و فرش . و مسند . و هر چيز گستردنى . بىريا ( bi - ri ) ص . پ . صادق و خالص و درست و باصداقت . و م ف . با اخلاص و مخلصانه . بىريائى ( bi - ri i ) ا . پ . صداقت و راستى . و اخلاص و خلوص نيت . بىريب ( bi - rayb ) ص . پ . بىشك و بىشبهه . بىريش ( bi - ric ) ص . پ . كودكى كه ريش در نياورده باشد . و غير ملتحى . و نوكر امرد . بيريشه ( bi - rice ) ص . پ . بدون ليف . بيرين ( birin ) ا . پ . آب بدبوى و متعفن . بيز ( bayz ) م . ع . باز بيزا و بيوزا ( از باب ضرب ) : هلاك گرديد . و يق فلان لا تبيز رميته : زنده نمىماند شكار زخم خوردهء فلان . و لم يبز يعنى رهائى نيافت و بطور فجئه نمرد . بيز ( biz ) و ( bayz ) ص . پ . - مأخوذ از بيختن - يعنى بيزنده مانند خاك بيز و مشك بيز - و هميشه بطور تركيب استعمال مىگردد . بيزار ( bayz r ) ا . ع . نره . و بازدار . و كشاورز - و به اين دو معنى اخير معرب بازدار و يا بازيار است . ج : بيازرة ( bay zarat ) . بيزار ( biz r ) ص . پ . آزاد و معاف . و از بيمارى رسته . و نجاتيافته . و مانده و افكار . و متنفر و نفرت كرده . و بيزار شدن ف ل . : نفرت و كراهت داشتن . و خلاص شدن از گناه و تقصير و يا وام . و مانده شدن . و دلتنگ شدن . و مأيوس گشتن . و بيزار كردن ف م . : مانده كردن . و آزرده كردن . و متنفر كردن . بيزارة ( bayz rat ) ا . ع . عصاى ستبر . ج : بيازر ( bay zer ) . بيزاره ( biz re ) ص . پ . بلند همت . و عاشق . بيزارى ( biz ri ) ا . پ . اذيت و آزار و خشم . و بدخوئى . و آزردگى . و بىپروائى و بىغرضى . و برات پادشاهى . و برات آزادى و آزادنامه . بئزان ( be'z n ) ع . ج بأز ( ba'z ) . بيزان ( biz n ) ع . ج بازى . بيزبان ( bi - zab n ) ص . پ . لال و گنگ و كسى كه زبان ندارد . و خاموش . بيزبانى ( bi - zab ni ) ا . پ . لالى و گنگى