على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
38
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
عبد الصمد همدانى طاب ثراه مشغول تحصيل مىگردد و با جدامى اين بندهء مصنف مرحوم ملا محمد شهيد كوهبنانى در خدمت آن بزرگوار تحصيل معارف و فضايل مىكند و پس از شهادت مرحوم ملا عبد الصمد از راه همدان در سال 1214 بايروان معاودت مىنمايد و پس از چندى بمكهء معظمه زادها اللّه شرفا و تعظيما مشرف مىشود و پس از مراجعت چون ايروان در تصرف دولت روس درآمده بود سكناى در آن جا را جايز ندانسته به شهر تبريز مهاجرت مىنمايد و از جانب نايب السلطنه عباس ميرزا مورد تفقدات مىشود و سمت ملا باشيگرى اولاد مرحوم نايب السلطنه را تحصيل مىكند تا در زمان سلطنت شاهنشاه محمد شاه طاب ثراه شخص اول و صدر اعظم دولت عليهء ايران مىگردد . و در زمان صدارت برحسب وصاياى مرحوم ملا عبد الصمد اعلى اللّه مقامه در احسان به فقرا و ضعفا كوتاهى نكرده در آبادانى مملكت كوشيده و خبرات و مبرات ويرا همه ديده و شنيدهاند . و پس از فوت آن شاهنشاه و استعفاى از صدارت به عتبات عرش درجات تشرف جسته و در سال 1265 هجرى در كربلاى معلى برحمت ايزدى مىپيوندد و اكنون مقبرهء آن مرحوم مزار عامه است . آقال ( q l ) ا . پ . افگندنى و سقط و به كار نيامدنى و تراشه و خلاشه و جز آن . آقاواينى ( q v yni ) ص . پ . - مأخوذ از مغولى - منسوب به شاهزادگان خانوادهء سلطنتى . و شريعت آقاواينى : نگاهداشتن پاس حقوق خويشاوندى . آقايان ( q y n ) پ . ج آقا . آقائى ( q 'i ) ا . پ . - مأخوذ از مغولى . جاه و جلال برادر كلان . و شاهزادگى و سلطنت . آقچه ( qce ) ا . پ . - مأخوذ از تركى - روپيه و اشرفى . آق سنقر ( q - sonqor ) ا . پ . - مأخوذ از تركى - يك نوع مرغ شكارى . و زور . و آفتاب . و ا خ . يكى از پادشاهان تركستان . آقشام ( qc m ) ا . پ . - مأخوذ از تركى - نوبتى كه لشكريان با شيپور و بالابون در وقت غروب آفتاب نوازند . آقشته ( qecte ) ا . پ . انبار خانه و مخزن . آقطى ( qti ) ا . پ . - مأخوذ از يونانى - يك قسم از خمان . آق مزار ( q - maz r ) ا خ . پ . چپر خانهاى در راه زنجان و تبريز در ميانهء نيك پى و سرچم . و نام دهى . آقوش ( quc ) ا . پ . شير بيشه . و ببر . و پلنگ . آك ( k ) پ . كلمهايست كه چون در آخر اسمى درآيد دلالت مىكند بر نسبت و تشبيه مانند مغاك و تباك . آك ( k ) ا . پ . عيب و عار و آسيب و آفت . و ده آك ص . يعنى داراى ده عيب كه تازيان آن را تازيگانيده و ضحاك گفتهاند . آكا ( k ) ا . پ . - مأخوذ از تركى - برادر كلان . آكال ( k l ) ع . ج . آكلة ( kelat ) . و ذو الآكالال ج ا . : مهتران قبيله كه چهارم حصهء غنيمت بهر خود گيرند . و آكال الملوك : مأكل پادشاهان . و آكال الجند : ارزاق لشكر . آكام ( k m ) ع . ج . اكمة ( kammat ) . آكام ( k m ) ا . پ . قارچ و سماروغ . آكپ ( kop ) ا . پ . گرداگرد اندرون دهان . و آبنوس . آكچ ( kac ) ا . پ . قلاب . و قلابى كه بدان يخ را در يخچال اندازند . و قلابى كه كشتى بانان بدان كشتى دشمن را بسوى خود كشند . و ميوهء صحرائى كه گياه آن را علف شيران و لفاح برى نامند . آكح ( kah ) ا . پ . جلاب كه عبارت از داروى چندى است در آب جوشانيده و صاف كرده . آكحج ( kahj ) ا . پ . آكح و جلاب . آكخ ( kax ) ا . پ . آكح و جلاب . آكركره ( karkare ) ا . ريشهء گياهى از طايفهء بابونه كه عاقر قرحا نيز گويند . آكس ( kos ) ا . پ . قلم آهنى كه سنگ تراشان بدان سنگ تراشند . و مالهء بنائى . و چوبى كه در سرش قلاب بود . آكسته ( kaste ) ص . پ . محكم بسته . اكسه ( kase ) ص . پ . آويخته و آويزان . و چنگ در چيزى زده . آكشته ( kacte ) ص . پ . محكم و مستحكم و استوار . و مضبوط . و موفور و سرشار و پر . آكل ( kal ) ص . ع . اكولتر و خورندهتر . و آكل نفسه فريبون . آكلة ( kelat ) ا . ع . ماشيهاى چرنده . و زنگ و غانغرايا . و آكلة اللحم : كارد . و چوب دستى آهندار . و آتش . و تازيانه . آكله ( kele ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - باصطلاح طب بيمارى كه عضو از آن خورده شود . آكنج ( kanj ) ا . پ . قلابى كه بدان يخ در يخدان اندازند . آكنده ( kande ) و ( konde ) ا . پ . اصطبل و معاف . آكو ( ku ) ا . پ . پرندهء شوم نامبارك كه بوم نيز گويند . آكوچ ( kuc ) ا . پ . يك نوع ميوه كه داراى چندين هسته است و ازگيل نيز گويند . آكورس ( kurs ) ج ا خ . پ . جزاير چندى در اقيانوس اطلس متعلق بدولت پرتغال