على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

171

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

ارزاء ( erz ' ) م . ع . ارزى اليه ارزاء : پشت باز نهاد به دو و پناه گرفت بوى . ارزاز ( erz z ) م . ع . دم به زمين فرو بردن ملخ جهت تخم نهادن . ارزاغ ( erz q ) م . ع . ارزغ المطر ارزاغا : گل كرد زمين را باران . و ارزغ الماء : كم شد آب . و ارزغ فى فلان : طمع كرد در فلان . و بسيار رنجانيد فلان را . و خوار داشت . و عيب نمود . و طعن كرد در فلان . و ضعيف شمرد فلان را . و ارزغت الارض : گل گرديد آن زمين . و ارزغ المحتفر : به زمين گل رسيدكننده . و ارزغت الريح : نم آورد باد سرد . ارزاف ( erz f ) م . ع . ارزف ارزافا : متوحش گرديد . و بشتافت از بيم . و ارزفوا ( مجهولا ) : شتابانيده شدند در هزيمت و مانند آن . و ارزف الجمل : بانگ كرد آن شتر . و ارزفت الناقة : پويه دوانيدم آن ماده شتر را . و ارزف اليه : پيش درآمد ويرا . و ارزفه اليه : مضطر گردانيد آن را بسوى وى . ارزاق ( arz q ) ع . ج رزق . و ارزاق الجند : مرسوم لشكر . ارزاق ( arz q ) ج ا . پ . - مأخوذ از تازى - دولت . و املاك و اموال . و پوشاك . و قوت و روزى و توشه . و مرسوم . ارزام ( erz m ) م . ع . ارزم ارزاما : سخت بانگ كرد . و ارزم الرعد : سخت بانگ كرد تندر . و ارزمت الناقة : ناله كردن آن ماده شتر . و آرزومند بچه گرديد . و ارزمت الريح : آواز حنين شتر كرد باد . المثل : لا افعله ما ارزمت ام حائل اى ابدا يعنى نخواهم كرد آن كار را تا وقتى كه ناله كند مادر شتر بچهء نوزاده . ارزان ( arz n ) ص . پ . فراخ . و كم بها و كم‌قدر و سبك مايه و سبك قيمت و كم ارزش و پست قيمت ضد گران . و مناسب و شايسته . و ارزان شدن ف ل . : كم ارزش و سبك قيمت و فراوان شدن . و مناسب بودن . و ارزان كردن ف م . : سبك قيمت و كم‌ارزش كردن . ارزان ( arz n ) پ . كلمهء شرط يعنى اگر از آن . ارزانش ( arz nec ) ا . پ . صدقه و خير و خيرات و دادن چيزى در راه خدا بمردم . ارزانى ( arz ni ) ا . پ . فراخى و فراوانى و كسادى و كم‌بهائى و كم‌قيمتى . ضد گرانى . و ص . لايق و مناسب و سزاوار و مسلم و برقرار . و درويش و فقير و مستحق . و هر چيز داده شده به امانت . و هر چيز مناسب و شايستهء صدقه و خيرات . و ارزانى داشتن و ارزانى فرمودن و ارزانى كردن ف م . : بخشيدن و عطا كردن . و بذل كردن . و عنايت فرمودن . ارزانيان ( arz ni n ) پ . ج ارزانى يعنى فقرا و مستحقين . ارزانيدن ( arz nidan ) ف م . پ . به قيمت درآوردن . و به قيمت كم خريدن و ارزان خريدن . ارزايانيدن ( arz y nidan ) ف م . پ . چيزى را قيمت‌دار كردن . و ارزان و كم‌بها كردن . ارزب ( erzab ) و ( erzabb ) ص . ع . كوتاه . و كلان و بزرگ . و درشت و سخت . و ستبر . و كس ستبر . و ا . كس زن . و زهار زن . ارزبة ( erzabbat ) ا . ع . توخماق و كلوخ كوب . و كلوخ‌كوب آهنى . ارزة ( arzat ) ا . ع . واحد ارز يعنى يك درخت صنوبر . ارزتيون ( arztiun ) ا خ . پ . ارزيتون كه نام زن بهرام گور باشد . ارزش ( arzec ) م ح . پ . ارزيدن . و ا . بها و قيمت . و قدر و لياقت و مرتبه . ارزع ( arza ' ) ص . ع . هو ارزع منه : او بدل‌تر است از وى . ارزق ( arzaq ) ص . ع . مأخوذ از ازرق تازى و بمعنى آن . ارزن ( arzan ) ا . پ . دانه‌اى از طايفهء غلات و زردرنگ و كوچك و داراى چندين قسم و قسمى كه در ايطاليا زراعت مىكنند از مواد غذائى انسان است و ساير اقسام را جهت خوراك مرغان عمل مىآورند . و در ايران زراعت ارزن در بيشتر جاها متداول و غذاى معمول فقرا و دهقانان است و در تغذيهء طيور بخصوص مرغ خانگى به كار مىرود . و ارزن ريزه : قطرات باران ريزه . و جرعهء شراب . و حبابهاى كوچك . و ارزن زرين : كواكب و ستارگان و شرارهء آتش . و جرعهء شراب . و حبابهاى روى شراب . و دشت ارزن ا خ . : دشت ارژن . ارزن ( ar - zan ) مخفف اگرزن . ارزن ( arzan ) ا . ع . - مأخوذ از ارژن فارسى - درختى سخت كه از چوب آن عصا سازند . و ا خ . شهرى به ارمنيه و آن را ارزن الروم نيز گويند . و دشت الارزن و يا دشت ارزن : دشت ارژن . ارزنجان ( arzanj n ) ا خ . ع . مر . ارزنگان . ارزنگان ( arzang n ) ا خ . پ . نام شهرى در ارمنيه . ارزنى ( arzaniy ) ص . ع . منسوب به شهر ارزن الروم . ارزنين ( arzanin ) ا و ص . پ . نانى كه از آرد ارزن پزند . ارزه ( arzeh ) ا . پ . قير . و كاهگل . و گچ . و درخت صنوبر . و درخت كاج . و ا خ . نخستين اقليم از هفت اقليم . ارزه‌گر ( arzh - gar ) ا . پ . گچ‌كار