على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

155

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

اذية ( aziat ) ص . ع . - مؤنث اذىّ - يق ناقة اذية : ماده شترى كه بالطبع در جائى قرار نگيرد بىآنكه وى را دردى و يا مرضى باشد . اذية ( aziyat ) ا . ع . رنجش . اذيّة ( aziyat ) م . ع . اذى اذىّ و اذاة و اذيّة : رنجانيد و آزرد . اذيت ( aziyat ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - جور . و نقصان و زيان و ضرر . و دست درازى . و آزار و گزند و ستم و آسيب . و زحمت و ظلم . و خسارت و رنج . و صدمه و آزردگى . و اذيت كردن ف م . : آزرده كردن و رنج و صدمه رسانيدن . و اذيت ديدن ف ل . : رنج ديدن . و تحمل ناملايم كردن . اذيت‌كار ( aziyat - k r ) ص . پ . جفا كار و ظالم و ستمگار و زبردست . اذيل ( azyol ) ع . ج ذيل . اذين ( azin ) ا . ع . گوش . و دانست و دستورى . و آگاهى . و بانگ نماز . و مؤذن . و ضامن و قبول‌كنندهء كارى بر خود . و جائى كه بانگ نماز از هر جهت در آنجا شنوده شود . و ا خ . نام چند نفر . و ابن اذين : نام نديم ابو نواس شاعر معروف . اذين ( azin ) م . ع . اذن اذنا و اذينا : مر . اذن . و اذّن تأذينا و اذانا و اذينا مر . تأذين . اذين ( ozayn ) ا . ع . - مصغر اذن - گوش كوچك . و گوشه و دستهء كوچك . و دريافت سبك . و دانش قليل و ضعيف . و كنايه و اشاره . ار ( ar ) پ . كلمهء شرط مخفف اگر و بمعنى آن . ار ( ar ) ا . پ . منشار و ارهء درودگرى . و كنجاره يعنى ثفل دانهء روغن گرفته . ار ( arr ) ا . ع . ارار يعنى شاخه‌اى از درخت خاردار كه آن را به زمين زده نرم كنند و نمك بر آن پاشيده در زهدان ماده شتر داخل نمايند تا مانع لقاح دفع گردد . ار ( arr ) م . ع . ار الناقة ارا ( از باب نصر ) : عمل ارار بجا آورد در آن ماده شتر . و ار المقامر : آواز كرد مقامر بفيرندگى در وقت غلبه . و نيز ارّ : راندن و دفع كردن . و جماع نمودن . و پليدى رقيق انداختن . و افتادن آن . و آتش افروختن . ارآء ( ar ' ) ع . ج رأى . ارآء ( ar ' ) م . ع . ارأى ارآء : صاحب رأى و دريافت گرديد . و حماقت و گولى او نمايان شد - از اضداد است - و ديد در آئينهء پس شد او را مس از پرى . و كارى كرد تا او را نيك پندارند . و بيمار شش گرديد . و جنبانيد هر دو پلك را در ديدن . و پيرو قول بعضى از فقها گرديد . و بسيار شد خوبى و نيكوئى ديدار وى . و ارأى البعير : برگشته بينى گرديد آن شتر يعنى برگرديد سر بينى وى بجانب حلقش . و ارأت الناقة : بزرگ پستان گرديد آن ماده شتر . و اثر آبستنى در پستانهاى وى ظاهر گرديد . و كذلك ارأت الشاة اذا عظم ضرعها - و هو يختص فى الحامل من غير الحافر و السبع . و ارأى الراية : بر زمين زد نيزه را . و ارأى الله بفلان : بنماياند خداى بمردم عذاب و هلاك فلان را . و أ رأيتك و أ رأيتكما و أ رأيتكم بمعنى اخبرنى و اخبرانى و اخبرونى - و التاء مفتوحة فى المذكر و المؤنث و الواحد و الجمع . و أ لم تر الى كذا : كلمه‌ايست كه در تعجب مىگويند - و در أ رأيت و أ رأيتك ( بحذف الف ) اريت و اريتك نيز مىگويند . و منه اريته الشى اراءة فرآه : بنمودم بوى آن چيز را پس ديد آن را . اراء ( er ' ) و اراءة ( er at ) م . ع . اريته الشى اراء و اراءة . مر . اراء . ارائت ( er at ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - نمايش . و ارائت روى كردن ف ل . : روى باز كردن . ارااروت ( ar orut ) ا . پ . نوعى از نشاسته كه از هندوستان مىآورند و از ريشهء بعضى اشجار استخراج مىكنند . ارآب ( er ' b ) م . ع . اراب الصدع ارآبا : پيوند كرد آن شكاف را . ارآب ( er ' b ) ع . ج ارب . السجود على سبعة ارآب مر . آراب . ارابة ( ar bat ) م . ع . ارب . اربا و ارابة ( از باب كرم ) : عاقل شد . ارابة ( er bat ) م . ع . چون واوى باشد يق اراب اللبن ارابة : چغرات گرديد شير . و چون يائى بود يق اراب الرجل ارابة : صاحب شك و تهمت گرديد آن مرد . و اراب الامر : شك‌دار شد آن كار . و ارابنى فلان : در شك افگند مر افلان . و تهمت كرد . و ناپسندى ديدم از فلان . و ارابنى فى كذا : وقتى بايد گفت كه من مشكوك باشم و داراى گمان باشم و چون يقين كنم مىگويم رابنى . ارابچى ( ar b - ci ) ا . پ . كسى كه مباشر حركت دادن گردون است . و كالسكه‌چى . ارابه ( ar be ) ا . پ . گردون . و چرخ و چرخه . و باركش و اراده . ارات ( er t ) ع . ج ارة . اراث ( er s ) ا . ع . آتش . و آنچه بدان آتش گيرند مانند سوخته و جز آن . اراج ( arr j ) ص . ع . بسيار دروغ‌گوى . و ورغلاننده . اراجل ( ar jel ) ع . ج رجل و رجل و رجل . اراجيج ( ar jij ) ا . ع . صحرا . و جنبش شتران در پويه .