على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
131
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
بدوال . و اخرطت الشاة : چشم زخم رسيد به پستان آن گوسپند . و يا منجمد و با زرداب برآمد شير از پستان آن گوسپند جهت نشستن بر زمين نمناك . اخراف ( exr f ) م . ع . اخرفه اخرافا : خرف و فرتوت گردانيد او را . و اخرف النخل : بهنگام چيدن ميوه رسيد آن خرما بن . و اخرفت الشاة : بره زاد آنگوسپند در خريف . و اخرف القوم : در آمدند آن گروه در خريف . و اخرفت الذرة : بسيار دراز شد آن گياه ارزن . و اخرف فلانا نخلة : اجازه داد فلان را تا ميوه چيند از خرمابن براى خود . و اخرفت الناقة : بچه زاد آن ماده شتر در همان وقت كه آبستن شده بود . اخراق ( axr q ) ع . ج خرق . اخراق ( exr q ) م . ع . اخرقه اخراقا : سرگشته و متحير گردانيد او را . اخرب ( axrab ) ص . ع . ويرانتر و خرابتر . اخرب ( axrab ) ا . ع . گشادگى شكاف گوش شكافته . و هر سوراخ مستديرى . و باصطلاح عروض الاخرب : من اجزاء العروض ما كان اخرم مكفوفا مثل مفاعلين يحول الى مفعولن . اخرب ( axrob ) ا خ . ع . نام موضعى . اخربة ( axrebat ) ج . ع خراب . اخرة ( axarat ) و ( oxarat ) م ف . ع . سپس يق جاء اخرة و جاء اخرة و جاء باخرة و جاء باخرة : آمد پس از همه . و ما عرفته الا باخرة : نشناختم او را مگر پس از همه . اخرة ( axerat ) ا . ع . مهلت و نسيه يق بعته باخرة : فروختم آن را به نسيه و مهلت . اخرة ( axerrat ) ع . ج خرير . اخرج ( axraj ) ص . ع . ابلق و داراى سپيدى و سياهى يق كبش اخرج و ظليم اخرج . اخرج ( axraj ) ا . ع مرغى كه مكاء نيز گويند . اخرجاج ( exrej j ) م . ع . اخرج اخرجاجا : ابلق گرديد . اخرجان ( axraj ne ) ا خ . بصيغهء تثنيه . ع . نام دو كوه كه پوشيده شدهاند از سنگهاى سپيد و سياه . اخرجة ( axrajat ) ا خ . ع . نام چاهى در بن كوهى . اخرجة ( axrejat ) ع . ج خراج و خراج . اخرس ( axras ) ص . ع . گنگ ج : خرس و خرسان . و لبن اخرس : شير خفته . و علم اخرس : منارهء راه كه آواز صدا از وى نيايد . و نيز اخرس : هر چيز آرميدهء بىآواز . اخرفة ( axrefat ) ع . ج خروف . اخرق ( axraq ) ص . ع . گول و نادان در كار . ج : خرق . اخرق ( axraq ) ا . ع . شترى كه سر وى پيش از نجابت بر زمين افتد . اخرم ( axram ) ص . ع . منقطع كوه غير جائى كه تمام مىشود . و آنكه گوش ويرا سوراخ كرده باشند . و كسى كه ديوار بينى وى بريده بود . و منقطع چشم . و باصطلاح عروض شعرى كه در وى تصرف خرم كرده باشند يعنى فعولن را عولن و مفاعلتن را فاعلتن گفتن . و ا خ . نام يكى از پادشاهان روم . و نام چند كوه . اخرماس ( exremm s ) ا . ع . سكوت و خاموشى . اخرماس ( exremm s ) م . ع . اخرمس اخرماسا : فروتنى نمود و خوار شد . اخرمان ( axram ne ) ا . بصيغهء تثنيه . ع . دو استخوان سوراخدار در طرف حنك اعلا . و دو استخوان كتف از جانب بازو . اخرنباق ( exrenb q ) م . ع . سر فرو افگندن و خاموش بودن . و دوسيدن به زمين . اخرنطام ( erxent m ) م . ع . اخرنطم اخرنطاما : بلند كرد بينى را و تكبر نمود . و خشم گرفت . اخرنفاق ( exrenf q ) م . ع . اخرنفق اخرنفاقا : سر فرو افگند و خاموش بود . و دوسيد به زمين . اخرنماس ( exrenm s ) ا . ع . سكوت و خاموشى . اخرواط ( exrevv t ) م . ع . اخروط اخرواطا : تيز رفت . و تيز گذشت . و اخروط بهم الطريق : دراز شد بر آنها راه . و اخروطت الشولة فى رجل الصيد : دام منقلب گرديده بند شد بر پاى آن شكار . و اخروطت اللحية : دراز شد ريش آن بدون عرض . اخروش ( axrowc ) ا . پ . خروش و غوغا . و صدا و آواز . اخروى ( oxravi ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - آن جهانى . و ثواب اخروى و يا اجر اخروى يعنى صواب و اجر منسوب به آن جهان كه روز قيامت باشد . اخروى ( oxraviy ) ص . ع . منسوب به اخرى كه آن جهان باشد . اخرى ( oxr ) ا خ . ع . آن جهان و ا . مؤنث آخر . ج : اخريات . و لا افعله اخرى الليالى و لا افعله اخرى المنون : نخواهم كرد آن كار را هيچگاه و تا آخر زندگانى . و اخرى القوم : كسى كه در آخر قوم