على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
112
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
احدا ( ahadan ) م ف . ع . يك يك و فردا فردا . احداء ( ehd ' ) م . ع احدى احداء : قصد كرد چيزى را . احداء ( ahedd ' ) ع ج حداء . احداب ( ehd b ) م . ع احد به عليه احدابا : مهربان كرد او را بر آن . و احدبه الله : كلمهء دعا يعنى كوزپشت گرداند او را خداى . احداث ( ahd s ) ج ا . ع . بارانهاى اول سال . و احداث الدهر : سختيها و بلاهاى زمانه . احداث ( ahd s ) ع . ج حدث و حدث . احداث ( ahd s ) ا . پ - مأخوذ از تازى - هر چيز تازه و از نو پديد آمده . جناب صدر الافاضل ميرزا لطفعلى كه از اكابر علما و ادباى اين عصر و در همهء علوم ادبيه ويژه در علم لغات تازى و فارسى بىمثل و مانند است چنين مىگويد : احداث آن زرى است كه شحنه از مردم بازار بپاداش نگاهبانى و پاسبانى مىخواهد و امروز اهطاس و يا اعطاس مىگويند و مىنويسند . و اين شعر انورى را كه بر سبيل مطايبه التماس اجرت حمام نموده شاهد مىآورد : بىشك امروز شحنهء حمام خواهد احداث و من تهىدستم . احداث ( ehd s ) م . ع . صيقل كردن شمشير . و احدث احداثا : زنا كرد . و احدث الرجل : شكست وضوى آن مرد . و احدثه الله : حادث كرد او را خداى . احداث ( ehd s ) ا . پ - مأخوذ از تازى - هر كارى كه از نو پديد آورند . و احداث شدن ف ل . : از نو پديد شدن . و احداث كردن ف م . : پديد كردن . احداثات ( ehd s t ) ج ا . پ - ماخوذ از تازى - چيزهاى از نو پديد آمده . احداج ( ahd j ) ع . ج حدج . احداج ( ehd j ) م . ع . احدج البعير احداجا : حدج بست بر آن شتر . و احدجت شجرة الحنظل : بار آورد درخت حنظل . احداد ( ehd d ) م . ع . احد السكين احدادا : تيز كرد آن كارد را به سنگ يا سوهان . و احد النظر اليه : تيز نگريست بسوى وى . و احدت المراة : جامهء سوك پوشيد آن زن جهت عده . احدار ( ehd r ) م . ع . آماس كردن اندام از زخم چوب . و آماسانيدن ( لازم و متعدى ) . و بر تافتن ريشهء جامه چنان كه در گليمها كنند . و احدر ثوبه : ريشهء جامه را اندرون كرده دوخت آن را . احداق ( ahd q ) ع . ج حدقة . و احداق المرضى ا . گل بابونه . احداق ( ehd q ) م . ع . گرد چيزى بر آمدن و احاطه كردن - و يعدى بالباء - يق احد قوابه . و احدقت الروضة : حديقه گشت مرغزار . احدام ( ehd m ) م . ع . احدمت النار احداما : برافروخته گرديد آن آتش . احدم الحر : سخت شد گرما . احدان ( ohd n ) ع . ج احد و واحد . احداها ( ehd h ) ا . ع . ابن احداها اى كريم الاباء و الامهات من الرجال و الابل : مرد يا شتر نجيب الطرفين كه از طرف پدر و مادر هر دو نجيب باشد . احدب ( ahdab ) ص . ع . گوژ پشت . ج : حدب . احدب ( ahdab ) ا . ع . شدت و سختى . و نام رگى در ذراع . احدباب ( ehdeb b ) م . ع . احدب احدابابا گوژپشت گرديد . احدة ( aheddat ) ع . ج حداد . احدث ( ahdas ) ص . ع . تازهتر و جوانتر . احدر ( ahdar ) ص . ع . كسى كه يك را دو بيند . ج : حدر . و كسى كه ران وى پر گوشت و طرف بالاى تنهاش باريك بود . احدل ( ahdal ) ص . ع . مردى كه يك دوش وى افراشتهتر از ديگرى بود . و مردى كه دوش و گردن او بسوى سينه بيرون آمده باشد و مرد كج گردن . ج : حدل . و هر حيوانى كه يك خصيه داشته باشد . و چپه دست . و بر يك جانب راه رونده . و ا خ . نام سگى . و نام اسبى . احدوثة ( ohdusat ) ا . ع افسانه و سخن . ج : احاديث . احدور ( ohdur ) ا . ع . زمين نشيب . احدون ( ahadun ) ع . ج احد . احدى ( ehd ) ا . ع . مونث احد يعنى يكى و احدى الاحد : كار بزرگ و بد يق اتى فلان باحدى الاحد يعنى فلان كرد كار بسيار بدى . و احدى عشرة ( acerat ) و يا احدى عشرة ( acrat ) : مؤنث احد عشر يعنى يازده . و احدى السبع ا خ . : يكى از هفت شدائد و مقصود يا هفت سال قحط زمان يوسف است يا هفت شب عذاب قوم عاد . احدى ( ahadi ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - نام قسمى از سپاه نظامى هندوستان . احدى ( ahadi ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - كسى . احدى الاحد ( ahadiyol - ahad ) ص . ع . كلمهء مدح يق فلان احدى الاحد يعنى فلان بيهمتاست . احدى الحسنين ( ehdal - hosnayn ) ا . پ . مأخوذ از تازى - يعنى يكى از دو نيكوئى . احديت ( ahadiyat ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - يگانگى و بىهمتائى . و اتفاق .