على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
مقدمه 6
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
كريم خان منتظم الدوله فيروزكوهى سردار مكرم و سردار فيروز رئيس قورخانه و حاج حسين آقا مهدوى امين الضرب و ميرزا اسماعيل خان آجودانباشى توپخانه و دكتر عنايت اللّه خان و حاج ميرزا يحيى دولتآبادى و ميرزا محمود خان مفتاح الملك و شيخ مهدى كاشانى معروف بمظفرى و دكتر محمد خان كرمانشاهى و حاج ميرزا محمود خان علامير احتشام السلطنه بودند و مرحوم ناظم الاطباء نيز جزو ايشان و از اركان اين نهضت بود . در ماه شعبان 1316 در طهران جمعيتى مركب از چند تن ازيشان از آن جمله مرحوم ناظم الاطباء بنام « انجمن تأسيس مكاتب مليهء ايران » برياست مرحوم جعفر قلى خان نير الملك وزير علوم تشكيل يافت كه بعدها بنام « انجمن معارف » معروف شد و چند تن از اعضاء اين انجمن به عهده گرفتند كه مدارسى بروش مدارس اروپائى تشكيل دهند و از جملهء نخستين مدارسى كه به اين نيت تأسيس شد مدرسهء شرف بود كه مرحوم ناظم الاطباء تأسيس كرد و تا مدتى مديريت آن را به عهده داشت و سپس كه سفرهائى براى او پيش آمد بمرحوم ميرزا ابراهيم خان آجودانباشى توپخانه واگذاشت . مدرسهء شرف مجانى بود و مخارج آن را مؤسس آن با كمك انجمن معارف به عهده گرفته بود . پيش از آن در 7 جمادى الاخرهء 1316 بعضى از اعضاى انجمن معارف از آن جمله مرحوم ناظم الاطباء كتابخانهء عمومى بنام « كتابخانهء ملتى مركزى ايران » تأسيس كردند و هر يك از خود يك مقدار كتاب وقف كردند . از آن تاريخ تا 1324 مدت نه سال بيشتر توجه مرحوم ناظم الاطباء صرف اين كارها بود و وى نخستين كسى است كه كتابى براى نوآموزان زبان فارسى بنام « تعليمات ابتدائى » نوشته كه مدتهاى مديد يگانه كتاب درسى سالهاى اول و دوم مدارس ابتدائى بود و چاپ اول آن در 1317 انتشار يافت و دو چاپ ديگر آن در 1320 و 1327 منتشر شد و نيز وى يكى از نخستين كسانيست كه كتابى در صرف و نحو زبان فارسى بنام « نامهء زبانآموز » تأليف كرده و در سال 1316 منتشر ساخته است . پس از آن در سال 1317 كتاب « پزشكىنامه » را كه كتاب بسيار بزرگيست در 957 صحيفه بقطع رحلى بزرگ در علم تراپوتيك و ماتيرمديكال و در ماه رمضان 1314 بپايان رسانيده بود انتشار داده است . اين كتاب از به دو انتشار مورد اقبال و توجه خاص اهل فن قرار گرفت و از متداولترين كتابهاى فن بشمار رفت و همهء پزشگان و داروسازان خود را بدان نيازمند دانستند ، چنان كه با سرعتى كه نظير نداشت نسخهاى آن را اهل فن خريدند و پس از اندك زمانى ناياب شد . مهمترين تأليف مرحوم ناظم الاطباء كه تا پايان زندگى خويش يعنى تا سه بغروب ماندهء روز دوشنبهء 26 ذىقعدهء 1342 ( 9 خرداد ماه 1303 ) كه در طهران پس از چند روز بسترى بودن بسن 79 سالگى بيمارى ذوسنطاريا درگذشت همواره حواس وى مشغول آن بود همين كتاب حاضرست كه بيش از بيست و پنج سال از زندگانى خود را صرف آن كرد . در نوشتن اين كتاب پشتكار و ابرام و حوصلهء فوق العاده بروز داد و مدت بيست و پنج سال تمام همينكه از وظايف پزشكى خود فارغ مىشد بكتابخانهء خود مىرفت و دنبالهء كار را مىگرفت . براى اينكه نمونهاى از شور و دلبستگى وى نسبت به اين كار بدست باشد همين بسست كه چون دست به كار تأليف اين كتاب زد چون بعضى از مراجع وى كتابهاى لغت فارسى بانگليسى بود خود را بدانستن زبان انگليسى نيازمند ديد و در سن پنجاه و پنج سالگى بآموختن اين زبان پرداخت و نيز وقتى از بس در پى اين كار شب و روز نشسته و حركت را بر خود حرام كرده بود در رانهاى وى حالت قانقرايائى آشكار شد كه چندى بمعالجهء آن مىپرداخت . نسخهء اصل كتاب كه شامل چهار مجلد بزرگ بقطع رحلى است