ابو القاسم سلطانى

87

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

Code - 2304 بقله اليهوديه ( اسنان الذئب ) Eryngium creticum Lam گياهى است پايا ، به درازاى 60 - 30 سانتيمتر با شاخه‌هاى فرعى ، به رنگ كبود ، ندرتا به رنگ آبى آسمانى يا سبز ، برگ‌ها سبز متمايل به سياهى ، دراز ، قاعده قلبى شكل ، گل سفيدرنگ ، محل رويش گياه لبنان ، فلسطين ، يونان و ايران مىباشد . در لبنان آن را قرصعنه مىنامند . تاريخچه و موارد مصرف در طب سنتى : يكى از گياهانى است كه پزشكان سنتى آن را بقله اليهوديه ناميده‌اند ، در طب سنتى چندين گياه به اين نام ناميده شده‌اند . در زير نظر پزشكان سنتى برحسب قدمت زمانى آمده است : ابو ريحان بيرونى : اسنان الذئب به رومى " اورغيون " و نيز " راغيون " به فارسى " دندان گرگ " و نام‌هاى عربى آن مشط الذئب و بقله اليهود است . اطيوس آمدى ، جبريل و صهاربخت گفته‌اند " بقله اليهود " است و ابو معاذ گويد كه آن با روغن زيتون و زيره در دل‌پيچه موثر است ( 1 * ) . ابن بيطار : به نقل از شريف ادريسى شرحى را كه در مورد بقله اليهوديه داده است كاملا با قرصعنه ( قرصعنه مسدس ) E . caeruleum مطابقت دارد ( 2 * ) . ابن بيطار : تفاف [ Sonchus oleraceus ] اسم بربرى گياهى است كه برخى آن را بقله اليهوديه بقله اليهود مىنامند ( 3 * ) . همو در تفسير كتاب دياسقوريدوس ذيل ضخيس آورده است كه تفاف نوعى هندباء برى [ Taraxacum officinale ] است ( 4 * ) . انصارى : بقله اليهود نوعى هندباء برى است ( 5 * ) . حكيم مومن : هندباء برى است و گويند قرصعنه ( 6 * ) است ( 7 * ) . عقيلى خراسانى : هندباء برى است ( فرهنگ مخزن ) ناظم الاطباء : هندباء برى يا طرخشقوق را مترادف با بقله اليهود آورده است ( 8 * ) . بالاخره كريموف حدس زده است كه بقله اليهوديه قرصعنه دشتى E . campestre است و مايرهوف مىنويسد امروزه در فلسطين E . creticum را بقله اليهوديه مىنامند و از برگ‌هاى آن در سالاد استفاده مىشود ( 9 * ) . با توجه به مراتب فوق نوع Creticum قرصعنه از دوران ساسانيان به ويژه از زمان انوشيروان در امر درمان استفاده مىشده است . قرصعنه مسدس كه در ايران به قرصعنه معروف بوده است از زمان شريف ادريسى " قرن 12 ميلادى " نيز به نام بقله اليهوديه ناميده مىشده است . لذا منظور از بقله اليهوديه در تاليفات پزشكان ايرانى تا دوران قاجاريه يكى از اين دو گياه بوده كه وجود آنها در ايران گزارش شده است و پزشكان سنتى براى هر دو گياه اثرات درمانى مشابهى را قائل بوده‌اند . رجوع شود به قرصعنه مسدس كد 2301 همين مجموعه .