ابو القاسم سلطانى

67

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

موارد مصرف درمانى : در چين از آن در بيمارىهاى چشم ، در آلمان و استراليا در سرطان و زخم‌ها ، در همئوپاتى در سيستيت ، بىاختيارى در نگاهدارى پيشاب ، سختى دفع ادرار ، التهاب مهبل و مثانه ، اورتريت ، سنگ‌هاى كليوى ، هموروئيد ، ديسانترى و به عنوان بندآورنده خون مصرف درمانى دارد . گياه براى گاو ، اسب و گوسفند سمى است و باعث ضعف ، از دست دادن اشتها ، از دست دادن كنترل ماهيچه‌ها ، سرگيجه ، افتادن ، كما و مرگ حيوان مىشود . Code - 2258 امسوخ كبير Equisetum maximum Lam امسوخ كبير يا دم اسب كبير گياهى است پايا ، از خانواده Equisetaceae كه محل رويش آن مناطق سرد و مرطوب ، كنار رودخانه در شمال امريكا ، شمال افريقا ، اروپا ، غرب آسيا و در ايران دره‌هاى جنگلى شمالى - بابل ، سارى ، بين رودبار و رشت و كردستان مىباشد . گياه داراى دو نوع ساقه مىباشد . ساقه زايا كه در ابتدا ظاهر مىشود ، قرمزرنگ بدون شاخه و به ارتفاع 40 سانتيمتر ، غلاف ساقه زايا ، بزرگ داراى 30 - 20 دندانه نوك‌تيز ، و ساقه عقيم سبزرنگ و پس از آن بوجود مىآيد و ارتفاع آن به 50 سانتيمتر تا 2 متر نيز مىرسد . تاريخچه و موارد مصرف درمانى آن در طب سنتى : ديوسكوريد تحت عنوان Hippouris انواعى از دم اسب‌ها را شرح داده است كه در حقيقت نام جنس مىباشد . پزشكان سنتى اين جنس را امسوخ ناميده‌اند و به تبع در كتب نوشته شده به زبان عربى انواع آن را به شرح زير نامگذارى نموده‌اند : 1 - امسوخ ، ذنب الخيل - كنباث الحقل - ذنب الفرس ( دم اسب مزروعى ) Equisetum arvense L . 2 - امسوخ شتوى ، كنباث الشتاء ( دم اسب زمستانى ) E . hyemale L . 3 - امسوخ منقعى ، كنباث المناقع ( دم اسب دريائى يا باتلاقى ) E . palustre 4 - امسوخ الموحل ، كنباث الموحل ( دم اسب رودخانه‌اى ) E . fluiatile L . 5 - امسوخ افرع ( دم اسب پرشاخه ) E . ramosissimum Desf 6 - امسوخ كبير ( دم اسب كبير يا دم اسب تركمن ) E . maximum Lam ديوسكوريد خواص درمانى انواع اين جنس را يكسان دانسته و در يك موضع و ذيل عنوان Hippouris آورده است . اصطفن و حنين اين واژه را به افورس معرب نموده‌اند ( 1 * ) . رجوع شود به شماره 2250 " ذنب الخيل " همين مجموعه . ابن بيطار به نقل از غالقى مىنويسد امسوخ دو نوع است كبير و صغير . ساقه نوع كبير بزرگتر و ضخيم تر مىباشد و آن نوعى " ذنب الخيل " [ E . arvanse L . ] مىباشد و شريف گويد نوشيدن جوشانده تغليظ و صاف شده گياه خشك همراه با شراب قابض بندآورنده اسهال مىباشد و در انواع فتق و قيله ( 2 * ) و در