ابو القاسم سلطانى
54
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
امروزه به عربى گياه را علد و به پارسى ريش بز و ارمك مىنامند . ( 1 * ) - تت دياسقوريدوس م - 4 ص 327 ش 43 ( 2 * ) - الحاوى ج 21 ص 85 ( 3 * ) - قانون عب 332 ( 4 * ) - جامع مفردات ابن بيطار ج 3 ص 100 ( 5 * ) - مخزن 377 Code - 2228 هوم المجوس Ephedra gerardiana Wall . درختچهاى است كوچك به ارتفاع تا يك متر ، ساقه بسيار منشعب ، خزنده ، قطر شاخههاى جوان كمتر از 2 ميليمتر ، برگها مثلثى شكل و از خانواده Ephedraceae مىباشد . ميوه به درازاى 10 - 7 ميليمتر ، بيضى شكل و قرمزرنگ است . محل رويش گياه نواحى غربى و مركزى آسيا و اروپا ، افغانستان ، پاكستان ، هند در ارتفاعات 2000 تا 4000 مترى هيماليا از Sikkim تا كشمير و در ايران در دره هراز مازندران مىباشد . تاريخچه : گياه به سنسكريت Soma ناميده شده است از آنجا كه بين Soma سنسكريت و Haoma اوستائى از نظر كاربرد در مراسم مذهبى رابطه نزديكى وجود داشته است مسئله قابل تعمق مىباشد . هوم نزد ايرانيان نام فرشته و سوم نزد هندوان نام پروردگارى بوده است و اين اسامى به گياه و شربتى كه از آن تهيه مىشده اطلاق گرديده است . به عبارت ديگر هوم ايرانيان و سوم هندوان يكى بوده است . براى تهيه هوم ( نام پهلوى ) آن را با شاخه كوچكى از انار در هاون كوبيده سپس آن را با شير تقديس شده و آب مقدس مخلوط مىكنند . اين عمل را با آداب شستوشوى مخصوص در مقابل مجمر آتش و خواندن سرود اوستا انجام مىدهند . آريائيها قبل از ورود به فلات ايران و هند و قبل از ظهور زرتشت آن را مىشناختهاند . در يسنا ( 1 * ) ، ونديداد ( 2 * ) ، يشتها ( 3 * ) مطالبى درباره گياه بدين مضامين آمده است : " ويونگهان " از اين گياه نوشيد جمشيد شاه به دنيا آمد . . . پوروشسب نوشيد زرتشت پاك از پشت او آمد . . . ثريته Thoritah يا ثريت توانا مرد از خاندان سام كسى است كه به خواص درمانى گياه هوم پى برد و از شيره آن براى درمان استفاده كرد . هوم ما را چابك و زرنگ مىسازد ، كوچكترين تركه هوم يك مرد يا زنى را نيرومند مىسازد ، هوم مرگزدا ، دردزدا ، درمانبخش ، نيروبخش و زندگىافزا مىباشد . استاد پورداود به نقل از موبد دانشمند پارسى مدى مىنويسد يك گياهشناس انگليسى به نام Dr . Aithinson به وى گفته است كه هوم نوعى افدرا مىباشد .