ابو القاسم سلطانى
493
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
مسيح گويد كه آن شكم را لينت مىدهد و كرم كدو را مىكشد و شريف گويد اگر به اندازه يك اوقيه ( 5 / 37 گرم ) آن را با نيم اوقيه روغن و به همان اندازه عسل مخلوط نمايند ليسيدن آن در آسم [ و بواسير ] سودمند است و مجهول ( 12 * ) گويد مخلوط ساييده ابهل با سركه در ريزش مو موثر است ( ابن بيطار : 13 * ) . ثمر سرو كوهى است به پارسى تخم و هل گويند ( انصارى : 14 * ) . ميوه آن در فالج ، استرخاء ، نفخ معده ، استسقاء و با انجير جهت جمود ( 15 * ) اعضاء و غرغره نمودن مخلوط آن با عسل در زخم چركين لثه و بن دندان موثر است . مقدار خوراك ميوه آن تا 5 / 7 گرم و مشابه آن جوز السرو و مثل آن سليخه است . براى جلوگيرى از زيان رساندن آن به معده و حلق آن را با عسل و چربى و براى كبد گرم با خولنجان و حماما مصرف مىنمايند ( داود انطاكى ، حكيم مومن ، عقيلى خراسانى : 16 * ) . گرد برگ آن در جراحات كوفت كه ثولول ( زگيل ) هاى بد روئيده باشد بسيار مفيد است . نسخه : ذرور ابهل : زاج مكلس 2 مثقال ، ابهل 1 مثقال نرم كوبيده بر روى دانههاى كوفت روزى 2 نوبت بپاشند ( سلطان الحكماء : 17 * ) . مورد مصرف آن در بند آمدن خون قاعدگى همراه با ضعف عمومى است و در ورم رحم منع مصرف دارد ( مؤلف مفتاح الادويه : 18 * ) . قسمت مورد استفاده : سرشاخههاى كوچك داراى برگهاى سبز كه معمولا با گل و ميوه همراه است و بوى آن تربانتين ، ناپسند و طعم آن گس و تلخ است . تركيبات شيميائى : سرشاخهها داراى قند ، تانن ، رزين ، ساوىنين Savinine و 3 تا 5 درصد اسانس است . اسانس داراى 42 تا 45 درصد الكل بنام سابينول Sabinol به فرمول C 10 H 15 OH ، 20 درصد سابىنن Sabinene ، 40 درصد سابينل استات Sabinyl acetate ، آلفا پىنن Alpha - pinene ، ميرسن Myrcene ، ليمونن Limonene ، گاماترپىنن Gama terpinene ، ايزوتوجن Iso - thujone ، ترپىنئول Terpineol ، سيترونللل Citronellol ، كادىنن Cadinene و به مقدار كم آلفا توجن Alpha thujone ، كامفن Camphene ، آلفا ترپىنن Alpha - terpinene ، ترپىنولن Terpinolene ، ژرانيول Geraniol ، كارواكرول Carvacrol . . . . خواص درمانى : تحريككننده پوست و مخاطهاى بدن ، قاعدهآور ، مسقط جنين ، ضد كرم و مدر .