ابو القاسم سلطانى

485

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

نزله معده و به عنوان مدر آمده است . به نظر اين نگارنده عرعر مورد استفاده در طب مصر قديم Juniperus phoenica L . بوده است كه موطن آن سينا مىباشد . ديوسكوريد ( 56 ميلادى ) آن را Arkeuthos ناميده و اصطفن و حنين در ترجمه عربى دياسقوريدوس آن را به ارقولش معرب نموده و مىنويسند : " ارقوش و هو العرعر " . قدما درباره خواص و موارد مصرف آن مىنويسند : دو نوع كبير و صغير آن گرم‌كننده و لطيف‌كننده و مدر هستند و دود آنها خزندگآن را طرد مىنمايد . ميوه نوع بزرگ آن به اندازه فندق و نوع كوچك به اندازه باقلا و گرد است و معطر ، شيرين و اندكى تلخ است و آن را ارقوثيس مىنامند و آن قابض ، كمى گرم‌كننده و براى معده خوب است و [ خوردن 5 گرم آن ] * دردهاى سينه ، سرفه ، نفخ و كرامپ معده را بر طرف مىكند و آن مدر است و براى شكافتگى عضلات و دردهاى رحم مناسب است ( ديوسكوريد : 1 * ) . ديوسكوريد گويد . . . ( رازى : 2 * ) . سوراخ‌هاى پوست را پاك مىكند و [ نشستن در جوشانده آن ] در اختناق رحم سودمند است و آن گرم و خشك است در درجه سوم . . . ( هروى : 3 * ) سرو جبلى است فقط ميوه آن قابض است . تميزكننده و بازكننده گيرها است ( ابن سينا : 4 * ) . مسيح بن حكم گويد پاك‌كننده سينه و كبد است و شريف گويد اگر به خوردن آن مداومت نمايند در صرع ( پزشكان بعدى در اين مورد اشاره‌اى ندارند ) سودمند است ( ابن بيطار : 5 * ) . سرو كوهى است به شيرازى آن را وهل ( 6 * ) مىنامند و آن قاعده‌آور است ( انصارى : 7 * ) . پزشكان بعدى علاوه بر تكرار خواص و موارد مصرف ذكر شده در فوق با توجه به اينكه از كاربرد آن در صرع سخن به ميان نياورده‌اند و به نظر مىرسد مورد قبول نبوده است مىنويسند : ميوه آن گرم است در سوم و خشك است در اول دوم ، در ناراحتىهاى كليه كه در اثر سردى باشد ، ضعف معده ، بواسير ، عرق ، درور منى ( 8 * ) ، ندى ( 9 * ) ، وزوز گوش موثر است باعث خشونت سينه مىشود مگر آنكه با كتيرا مصرف شود . مقدار خوراك آن حدود 5 گرم است ( داود انطاكى ، حكيم مومن ، عقيلى خراسانى : 10 * ) . " عرعر به فارسى سرو كوهى و به عربى شجر الابهل و به فرنگى ژنوريه گويند از سرو كوتاهتر و كوچكتر و ثمرش به قدر فندق . . . و ابهل قسمتى از سرو كوهى است . . . ابهل ثمر صنف صغير عرعر است كه درختش عريض‌تر و كوتاه‌تر از قسم مشهور سرو كوهى است " ( سلطان الحكماء : 11 * ) . ناظم الاطباء مىنويسد : عرعر ، سرو كوهى ، ژنورير ، ژونيپروس كوموّنيس . . . در بعضى اقسام استسقا كه با ضعف مجراى هضم همراه باشد ، نزله مزمن مثانه استعمال مىشود . در اين ايام تدخين آن را در رفع دردهاى رماتيسم عضلانى ، درد ورك ، دردهاى مبهم دست و پا و تهييجات موضعى خيلى استعمال مىنمايند ( ناظم الاطباء : 12 * ) . قسمت مورد استفاده : ميوه ، برگ ، پوست و اسانس .