تاريخچه و موارد مصرف آن در طب سنتى : تئوفراست ( 300 ق - م ) آن را توصيف نموده است . نام گونه به مناسبت بدبو بودن برگ كه رايحه گوشت گاو مانده شده را مىدهد و نام انگليسى آن Gladoon از واژه لاتين Gladialus به معناى شمشير كوچك و نام لاتين مترادف با آن Gladiolus foetidus و نام رومى Gladiuli به همين جهات به گياه داده شده است . به يونانى گياه را Xuris ناميده‌اند كه اصطفن و حنين آن را به كسورس معرب نموده‌اند . ديوسكوريد گويد : " كسورس " كه آن را " كسيرس " ايريس اغريا ( - ايرساى برى ) و رومىها آن را غلاويولى مىنامند گياهى است كه برگ آن به برگ نوعى سوسن كه ايرس ( ايرسا ) ناميده مىشود شباهت دارد . ريشه آن آماس‌هاى بلغمى و آماس‌هاى گرم را تحليل مىبرد و اگر آن را با شراب شيرين بنوشند در گسستگى عضله ، سياتيك و سختى دفع ادرار موثر است و اگر از ميوه آن به اندازه يك سوم اوبولوس بخورند مدر بوده و شديدا ادرار را زياد مىكند و هنگامى كه با سركه نوشيده شود ورم سپرز را تحليل مىبرد ( ديوسكوريد : 1 * ) . كسيرس : جالينوس در مقاله هشتم گويد : برخى آن را " كسوريس " مىنامند ريشه ( ريزوم ) گياه خواص تيزى ، لطيف‌كننده و تحليل‌برنده داشته به همين جهت خشك‌كننده است . دانه آن داراى اثرى قوىتر و مدر است و سفتى سپرز را درمان مىكند ( جالينوس به نقل رازى : 2 * ) . " ايرساى منتن ، ايريس فوتيديسيما ، اين قسم را مانند ادويه ضد تشنج ( Antispasmodic ) استعمال مىكنند " ( ناظم الاطباء : 3 * ) . كولپپر ( 1652 - م ) مىنويسد جوشانده ريشه خارج‌كننده بلغم است . پودر ريشه در كرامپ عضلانى ، سياتيك ، نقرس ، مشكل دفع ادرار و به‌طور موضعى شيرابه برگ و ريشه در جرب ، زخم‌ها ، لخته خون ، خشك‌ريشه سودمند است ( Culpepers : ) ( 4 * ) . قسمت قابل مصرف در درمان : ريزوم از ريزوم به عنوان آنتى اسپاسموديك ، مسكن درد ، در كرامپ ، تشنج و ناراحتىهاى عصبى استفاده به عمل مىآيد و چون مسهلى بسيار قوى است در مصرف آن جانب احتياط بايد مراعات شود . ( 1 * ) - تت دياسقوريدوس م - 4 ص 318 ش 22 ( 2 * ) - تت الحاوى ، جلد 21 ص 392 ( 3 * ) - از پزشكىنامه ، جلد دوم صفحه 659 ( 4 * ) - Culpeper's Complete Herbal , W . Foulsham CO . LTD . England . P . 163 .