ابو القاسم سلطانى

427

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

روان مىسازد ( ماسرجويه به نقل ابن بيطار ) و در منصورى ( تاليف رازى ) گويد كه آن نرم‌كننده بدن ، هضم‌كننده غذا و براى سردمزاجان مناسب است ( رازى به نقل ابن بيطار : 6 * ) . درد مفاصل ( اصل : بندگشاىها ) را كه از رطوبت باشد و معده تر را نيك بود . . . ( هروى : 7 * ) . كلموج ، راهن ، به سريانى عكارشا ، شنكوسا ، اسفليغين Sfalighin و قلفوح است ( ابو ريحان : 8 * ) . تقويت‌كننده قلب و تحليل‌برنده آماس‌ها است و موجب كشاندن خون به زير پوست مىشود . كسى كه براى مدتى از آن استفاده نمايد نيازى به اينكه مدتى ادرار بكند ندارد ( ابن سينا : 9 * ) . در اندلس آن را " جناح " مىنامند و غافقى گويد نيروى جنسى را تحريك مىكند ( ابن بيطار : 10 * ) . " هو الانطور " ( داود حفاظ : 11 * ) ، بيخ آن را به تركى اندز گويند ( انصارى : 12 * ) ] . جناح رومى ، جناح شامى و بعضى به مناسبت شباهت آن به قسط " قسطا " مىنامند . مشهى و خوردن يك دانه آن در سرعت انزال مجرب است ( داود انطاكى : 13 * ) . پزشكان بعدى علاوه بر تكرار خواص و موارد مصرف فوق مىنويسند : در اول سوم گرم و خشك و با رطوبت فضيله است ، جوشانده آن با شراب پادزهر سموم جانوران گزنده و ساير هوام ، رافع ماليخولياى مراقى ، ادرار در بستر و چكاندن قطره آن در گوش جهت دوى ( 14 * ) و طنين 15 * و ضماد تهيه شده از جوشانده آن در شراب جهت صرع و بيمارىهاى بلغمى موثر است . براى جلوگيرى از زيان رساندن به گرم‌مزاجان بايد آن را همراه با انار ترش ، سركه ، رب‌هاى ترش مصرف نمايند ( حكيم مومن ، عقيلى خراسانى : 16 * ) . " در اسهال ناشى از ضعف مجراى هاضمه ، برونشيت مزمن بعضى استسقاهاى عرضى مستعمل از عوامل مسكنه قوى الاثر است . در دخترهايى كه حايض نشده‌اند مفيد و سودمند است . . . مقدار خوراك راسن به صورت گرد 10 - 1 گرم ، عصاره آن 5 دسىگرم تا 8 گرم ، تنظور 16 - 4 گرم ، مقدار خوراك مرباى آن از 4 تا 16 گرم است " ( ناظم الاطباء : 17 * ) . قسمت قابل مصرف : ريشه ، ريزوم تركيبات شيميائى : ريشه حاوى مواد زير است : كربوهيدرات‌ها Carbohydrates : اينولين Inulin 44 درصد ، موسيلاژ ، مخلوطى از آلانتولاكتون‌ها مانند هله‌نين ( Elecampane camphor , Alant camphor , Inula camphor , , Eupatal ) Helenin : آلانتول Alantol ، ايزو آلانتولاكتون Iso alantolacton و نوعى ترپن به فرمول C 15 H 20 O 2 . ترپنوئيدها Terpenoids : بتا و گاما سيتوسترول Beta Gama sitostrols ، داماراديه‌نول Damaradienol ( نوعى سيتوسترول ) ، فريه‌دلين Friedelin . اسانس 4 - 1 درصد ، شامل سزكوئى ترپن لاكتون‌ها : آلانتولاكتون Alantolacton ، ايزو آلانتولاكتون Isoalantolactone ، دى هيدرو آلانتولاكتون ( Eudesmanolides ) Dihy droalantolactone ، همچنين آلانتيك اسيد Alantic acid ، آزولن Azolen ، آلانتول Alantol . مواد ديگر : رزين ، مواد معدنى به ويژه تركيبات كلسيم ، منيزيم ، پتاسيم و سيليسيم .