ابو القاسم سلطانى
425
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
تاريخچه : به عقيده Andres de Leguna ( 1 * ) واژه يونانى Conuza كه اصطفن و حنين آن را به " قونيزا " معرب نمودهاند و طبق گفتار ديوسكوريد سه نوع دارد گونه كوچك آن Conyza minor كه به " قونيزا اصغر " معرب شده همين گياه است . در كتاب دياسقوريدوس ذيل قونيزا آمده است نوع كوچك آن خوشبو ، برگ آن كركدار و به برگ زيتون شباهت دارد و بدست مىچسبد و گل آن زردرنگ است ( ديوسكوريد : 2 * ) . وصفى كه در كتاب الجامع المفردات و الاغذيه ذيل " طباق " به نقل از ديوسكوريد شده است كاملا با توصيفى كه در كتاب دياسقوريدوس از " قونيزا " آمده است مطابقت كامل دارد . طباق واژه اندلسى است كه معادل آن به يونانى Conuza است . گياه ديگرى كه در دياسقوريدوس ذيل قونيزا آمده Conyza major يا قونيزا اعظم Inula viscose ( L . ) Aiton مىباشد . خواص : ضد التهاب ، گرمكننده ، مسكن ، تنظيمكننده عمل قلب ، معرق و مدر است و از آن در دفع سنگهاى كليه و مثانه و درمان بيمارىهاى مجارى ادرار استفاده به عمل مىآيد . از اسانس گياه براى جرب ، ناراحتىهاى قلبى ريوى مانند آسم ، برونشيت مزمن و به عنوان Fixative و معطركننده در صابونها ، دترژنتها ، مواد آرايشى و نوشابهها استفاده مىشود . ( 1 * ) - La Materia Medica De Dioscorides Traduciday Comentada Par D . Andre's De Laguna , Barcelona , 1955 - Vol III . P . 350 . ( 2 * ) - دياسقوريدوس م - 3 ص 293 ش 116 Code - 2818 راسن Inula helenium L . گياهى است پايا ، زيبا به ارتفاع تا 3 متر از خانواده Compositae ، ساقه افراشته ، پرزدار ، منشعب ، شاخهها متعدد ، برگهاى قسمت تحتانى گياه بزرگ ، بيضوى ، نوكتيز ، به درازاى 40 سانتيمتر و پهناى 15 سانتيمتر ، داراى دمبرگ دراز ، حاشيه دندانههاى ريز و نامنظم ، سطح تحتانى پوشيده از كركهاى پنبهاى و به صورت طوقهاى ، برگهاى ساقه كوچكتر ، متناوب ، بدون دمبرگ ، ساقه آغوش و به شكل قلب به رنگ سبز روشن ، سطح تحتانى پوشيده از كركهاى ظريف . كاپيتولها به قطر 80 - 60 ميليمتر ، گلهاى زبانهاى نازك به رنگ زرد روشن در كنار و گلهاى لولهاى زردرنگ واقع در وسط نهنج ، در حاشيه نهنج لايههاى متعددى از براكتههاى كوچك نوكتيز . گلها معمولا نر - ماده شامل 5 لوب ، 5 پرچم و يك مادگى مىباشند . ميوه فندقه ، تخممرغى به رنگ مايل به قهوهاى داراى 4 سطح نسبتا مشخص ، منتهى به تارهاى خرمائىرنگ . ريشه دراز ، ضخيم ، ريزوم مانند رنگ آن از خارج خاكسترى و در داخل سفيد و بوى آن مانند فلفل ، طعم تند ، معطر و تلخ است .