ابو القاسم سلطانى
423
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
ها قلبى شكل و بغلگير ساقه به درازاى 8 - 6 و پهناى 2 - 1 سانتيمتر ، گل زردرنگ مجتمع به صورت گل آذين منشعب ديهيمى ، ميوه فندقه كركدار . محل رويش : زمينهاى مرطوب محمودآباد ، دره لار ، رودخانه هراز ، قرهداغ ، ميانه ، زنجان ، قزوين ، شورين همدان ، صحنه ، دستگرد ، سمنان ، دامغان ، دره لار ، گچسر ، رودخانه كرج . در برخى مناطق از گياه در موارد اسهال و مارگزيدگى استفاده به عمل مىآيد . واريتهاى از اين گياه در چين رويش دارد كه نام علمى آن Inula britanica L . var . chinensis مىباشد . Code - 2814 شابابك Inula conyzoides DC . گياهى است از خانواده Compositae كه قدما درباره خواص و موارد مصرف آن مىنويسند : شابابك ريزش آب دهان كودكان را قطع مىكند و براى دردهاى سودايى سودمند است ( ابن ماسويه به نقل رازى ) شهبانو گرم و خشك است در درجه دوم ، در نفخ رحم و ناراحتىهاى مربوط به مغز مانند فالج ، لقوه ، صرع و نسيان موثر است ( هروى : 2 * ) . جوانسفرم ، شاه بابك و شاهبانك است و در بعضى نسخ شامامك ( رسائلى به نقل ابو ريحان : 3 * ) . شهمانج به بينى كشيدن آن مغز را تميز مىكند و خوردن آن در رطوبت معده موثر است ( ابن سينا : 4 * ) ، " هو الذى يقال له بمصر برنوف " ( ابن ميمون : 5 * ) . شاهبابك ، شابابك و آن برنوف است گفته شده كه آن نوعى قيصوم است و گويند كه آن شاهبانج است و در حاوى آمده است كه آب حب شبرم برى است ( 6 * ) و در بعضى كتب آمده است كه شاهبابك شجره ابراهيم است كه در دور مىرويد ( ابن بيطار : 7 * ) . " شاه بانك ، شاه بانج ، غابانك . . . هم خوانند و آن بنفسج الكلاب بود كه به عربى " فسوه الكلاب " ( 8 * ) گويند . . . . و به شيرازى آن را تسسگ ( 9 * ) خوانند و قائممقام مرزنجوش بود " ( انصارى : 10 * ) . شاهبانك : ماهيت آن اختلاف است . . . محقق آن است كه بنفسج الكلاب است كه به شيرازى تسسگ گويند جهت صرع و آب رفتن از دهان ، خصوصا اطفال ، نفخ شكم و زخمها مفيد و قائممقام مرزنجوش است ( عقيلى خراسانى : 11 * ) . ( 1 * ) - تت الحاوى فى الطب ج 21 صفحه 118 ( 2 * ) - الابنيه عن حقايق الادويه صفحه 207 ( 3 * ) - تت صيدنه عز ص 194 ( 4 * ) - تت قانون عب ص 436 ( 5 * ) - شرح اسماء العقار - م - ش 375