تاريخچه : سنجد را ايرانيان باستان مىشناخته‌اند و به زبان پهلوى سنجد Sanjed ( 4 * ) و به اردو Sinjid ناميده شده است . نظر پزشكان سنتى درباره خواص و اثرات درمانى آن چنين است : شكم را بند مىآورد ، براى معده خوب است ، صفرا را قلع و قمع مىكند و مستى حاصل از نوشيدن خمر را كم مىكند ( رازى : 5 * ) رازى گفته است كه سردرد را تسكين مىدهد ( ابن بيطار : 6 * ) . غبيرا سنجد است و آن سرد و خشك و قابض است ، خراشيدگى روده و تشنگى ناشى از صفرا را سود دارد ، اگر به شير كودكان آرد آن را اضافه نمايند طبيعت كودك را به اعتدال در مىآورد ، پوست آن نيز شكم را بند مىآورد ( هروى : 7 * ) . بوئيدن شكوفه آن باعث زكام مىشود كه با بوئيدن برگ بيد رفع مىشود به پارسى آن را " سسنگ " و پارسيان آن را " سنجد آردك " مىنامند ( ابو ريحان : 8 * ) ، از سيلانات ( 9 * ) جلوگيرى مىكند ، قبوضت آن از زعرور كمتر است ، در سرفه گرم موثر و استفراغ را بند مىآورد ( ابن سينا : 10 * ) ، خداوند ادرار بول را سود دارد ( جرجانى : 11 * ) . تميمى گويد : شكوفه آن شهوت زنان را زياد مىكند ( انصارى : 12 * ) به همين جهت دختران و زنان جوان را از نزديك شدن به آن منع مىكنند ، گل آن زردرنگ و از اجزاء داروهائى است كه براى بيمارىهاى مسرى ( 13 * ) به كار مىبرند . خوردن گل آن در فالج ، كزاز ، آسم ، قرحه ريه ، استسقاء ، يرقان ، لرز ناشى از تب و جهت تقويت قلب و مغز موثر است . اگر برگ تازه آن را بر روى دمل قرار دهند باعث سرباز كردن دمل و خروج چرك مىشود و ماليدن روغنى كه از پخته شدن برگ خشك در روغن حاصل مىشود براى رشد مو و مفاصلى كه به طرف خشك شدن مىرود موثر است . مقدار خوراك گل آن 5 گرم مىباشد ( حكيم مومن ، عقيلى خراسانى ، سلطان الحكماء : 14 * ) . در طب عوام پودر ميوه را بطور خوراكى در آرتروز موثر مىدانند . تركيبات شيميائى : گياه محتوى آلكالوئيد Eleagnine ، يك آلكالوئيد روغنى ديگر ، اسانس و مواد كربوهيدرات مىباشد . موارد مصرف درمانى : از روغن بدست آمده از هسته با شربت براى درمان نزله ، آسم ، آسم برونشيك و از افشره گل‌ها براى تب‌هاى شديد و از گل نيز جهت معطر كردن بعضى ليكورها و از ميوه به عنوان قابض و نيز براى تهيه الكل استفاده مىشود . ( 1 * ) - دياسقوريدوس م - 1 ص 115 ش 134 ( 2 * ) - تذكره داود انطاكى ص 244 ( 3 * ) - فرهنگ نفيسى ص 2451 ( 4 * ) - بند هش ص 208