ابو القاسم سلطانى
411
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
و كوبيده و كاآگازو عبارت است از برگهاى بو داده و نيمكوب كرده و نوعا ساقه و برگ درخت ماته را مىخشكانند بعد آسياب كرده در كيسههاى مربعى كه به اندازه بالش مىباشد و از پوست گاو ساخته شده داخل كرده مىفروشند . . . اهالى آمريكاى جنوبى نوعا در استعمال ماته به جاى قورى ، صراحى از كدوى قليانى استعمال مىنمايند و يك طرف اين صراحى را سوراخ مىكنند و ابتدا قدرى قند و پوست نارنج از سوراخ داخل صراحى كرده و بعد 20 تا 30 گرم گرد برگ و ساقههاى نيمكوب ماته و بعد آب جوش داخل مىنمايند و مىگذارند دم بكشد و در وقت آشاميدن لوله فلزى را كه نوك آن مانند حباب است و داراى سوراخهاى چندى مىباشد در آن سوراخ داخل مىكنند و آن را مىمكند سوراخهاى حباب مانع مىشوند از اينكه تفاله دوا در دهان داخل شود و فقط مايع مصفى مكيده . . . به هر جهت اهالى اسپانيول و امريك مركزى نقوع ماته را مانند محرك استعمال مىنمايند . . . ( ناظم الاطباء : 1 * ) . قسمت مورد مصرف : برگ تركيبات شيميائى : 1 - آلكالوئيدهاى تيپگزانتين ( Methyxanthine ) : كافئين Caffeine ( % 2 - 2 / 0 ) ، تئوبرومين Theobromine ( % 2 / 0 - 1 / 0 ) ، تئوفيلين Teophilline ( % 05 / 0 ) كه محرك سيستم اعصاب مركزى هستند . 2 - فلاوونوئيدها Flavonoids : كمفرول Kaempferol ، كوئرستين Quecetin و گليكوزيد روتين Rutin . 3 - تاننها ( % 16 - 4 ) : مانند ماتهتانيك اسيد Matetanic acid كه مشابه با كافه تانيك اسيد است . 4 - ترپنوئيدها Terpenoids : اورسوليك اسيد Ursolic acid ، بتا آميرين Beta amyrin ، ايلكسوزيد آ Ilexosid - A ، ايلكسوزيد ب Ilexosid - B . 5 - مواد ديگر : كولين Cholin ، ترىگونللين Trigonellin ، ريبوفلاوين Riboflavine ( ويتامين B 2 ) ، پيريدوكسين Pyridoxine ، نياسين Niacin ، پانتوتنيك اسيد Pantothenic acid ، ويتامين C ، رزين ، اسيدهاى آمينه ، كلروژنيك اسيد Chlorogenic acid ( % 16 - 10 ) ، نئوكلروژنيك اسيد Neochlorogenic acid و مواد معدنى نظير كلسيم ، پتاسيم ، روى ، منگنز ، مس و آهن . خواص درمانى : محرك سيستم اعصاب مركزى ، ضد اسپاسم ، ضد رماتيسم ، كوتاهكننده دوران نقاهت ، موثر بر نيروى انقباض قلب ، پائينآورنده قند و چربى خون . موارد مصرف درمانى : خستگى روحى و جسمى ، خوابآلودگى ، دپرسيون خفيف ، فشارها و دردهاى عصبى ، دردهاى رماتيسمى ، سردرد ، ميگرن ، نارسائى قلب ، آرتريت ، ديابت .