ابو القاسم سلطانى

327

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

2 - Iris foetidissima L . ، ايرسا اغريا ، ايرسا برّيا ، سوسن برى به يونانى Kuris معرب آن قسورس يا اكسورس ( دياسقوريدوس م - 4 ص 318 ش 22 ) . 3 - Glodiolus communis L . ، يونانى Xiphion ، معرب آن كسيفيون ( دياسقوريدوس م - 4 ص 317 ش 20 ) ، دلبوث يا سيف الغراب ، سوسن احمر ، سوسن سرخ صحرايى . 4 - Sparganium romosum Huds يونانى Sparganion معرب آن سفرغينون و سفرغانيون ( دياسقوريدوس م - 4 ص 317 ش 21 ) كه در مخزن ذيل سوسن با نام عدس المر مشخص شده است . 5 - Convallaria rusticellata ، افيمارن Ephemeron ، ايرسا اغريا ( دياسقوريدوس م - 4 ص 341 ) . 6 - سوسن اصفر يا زرد با نام علمى آمده در صدر به شرح ذيل : گياهى زيبا از خانواده Liliaceae ، منشاء اوليه آن مناطق معتدله آسيا ، ژاپن به ويژه چين بوده و از آنجا به اروپا گسترش يافته است . برگ‌ها خطى به درازاى 30 سانتيمتر ، باريك ، نوك‌تيز ، گل‌ها به رنگ زرد روشن ، 9 - 3 تائى مجتمع به حالت خوشه‌اى . ديوسكوريد گياه را Hemerokallis و اصطفن و حنين آن را به " ايماروقالس " معرب نموده‌اند وى مىنويسد آن را " ايماروقاطلقطا " نيز مىنامند برگ و ساقه گياه به برگ سوسن ( Krion ، سوسن ابيض ) شباهت دارد و رنگ آن مانند تره سبزرنگ است و داراى ريشه‌اى شبيه به بلبوس ولى بزرگتر است . اگر خانم‌ها از گرد آن تناول نمايند يا پشم را به آن آغشته نموده و به خود برگيرند رحم را از رطوبت و خون پاك مىنمايد . گياه بطور موضعى ورم چشم را تحليل مىبرد و ضماد ريشه و برگ آن تسكين‌دهنده درد است و در ورم پستان ايجاد شده بعد از زايمان و در سوختگى با آتش موثر است ( ديوسكوريد : 7 * ) . ايمارواىقالس : جالينوس در مقاله ششم گويد ريشه آن از نظر شكل و خاصيت به ريشه سوسن شباهت دارد و مانند آن در سوختگى با آتش سودمند است . خاصيت تحليل برى آن قوى ولى خاصيت بازدارنده ريزش مواد در آن ضعيف است ( رازى : 8 * ) . سوسن اصفر است و در دمشق به زنبق معروف است و از دمشق به قاهره برده شده است ( شرف الدين ابن القاضى به نقل ابن بيطار : 9 * ) . پزشكان بعدى خواص آن را مانند سوسن ابيض يا سوسن آزاد دانسته‌اند . امروزه از ريشه گياه براى درمان خيز عمومى انساج ، سوزاك ، ورم پستان استفاده سنتى به عمل مىآيد . ( 1 * ) - بند هش ص 81 و 209 ( 2 * ) - طب المصرى القديم ص 153 فقره 209 ، ص 154 فقره 224 ( 3 * ) - اصل : ارزق ( 4 * ) - تت اختيارات بديعى ، ص 239 ( 5 * ) - تت جامع المفردات الادويه و الاغذيه ، ج 3 ص 43 ( 6 * ) - از مخزن الادويه ص 352