ابو القاسم سلطانى
245
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
تاريخچه : نام جنس از واژه Genein يا Geuo لاتين به مناسبت رايحه دلپذير و مزه و نام گونه از Urbanus لاتين اسم شهر Dweller كه اولين بار گياه در آنجا مورد مصرف قرار گرفته به گياه داده شده است . پاراسلوس آن را براى نزله معده و روده مصرف نموده و به عنوان قابض براى درمان اسهال و جلوگيرى از خونريزى از زمان قديم مصرف شده است . گياه در ايران از زمان قاجاريه مصرف شده و در مفتاح الادويه آمده است بواسطه داشتن اسانس محرك عمل هاضمه و بواسطه تانن قابض و آبدزدك [ تزريق ] آن در واژن معمول است ( 1 * ) . تركيبات شيميائى : تاننها : 12 تا 28 درصد به خصوص گالوتاننها . گليكوزيدهاى فنوليك : ژئين Gein يا C 21 H 30 O 11 كه تحت اثر آنزيم ژئاز Geas به گلوكز و اوژنول Eugenol و ويسيانوز تجربه مىشود . اسيدها : گاليك ، الاژيك Ellagic ، كافئيك ، كلروژنيك ، و پروكاته شيك اسيد . قندها : ساكارز ، گلوكز ، فروكتوز ، ويسيانوز اسانس : 3 / 0 درصد كه 80 درصد آن را اوژنول تشكيل مىدهد . لاكتونهاى سزكوئى ترپن : كنىسين قسمت قابل مصرف : ريزوم و ريشه خواص : قابض ( مربوط به تانن ) ، ضد التهاب و آنتى اكسيدان ( بواسطه اوژنول ) ، مقوى دستگاه هاضمه ، تببر ( كنى سين ) ، ضدعفونىكننده و متوقفكننده خونريزى . موارد مصرف : از داخل براى درمان اسهال بويژه اسهالهاى ناشى از ضعف مفرط ، عفونتهاى معدى رودهاى ، سوء هضم ، كمك به درمان اولسرپپتيك ، اخلاط خونى ، لكوره ، خونريزى رحم ، دردهاى ماهيچهاى و تبهاى متناوب . در استعمال خارج به صورت غرغره در التهاب دهان ، گلو ، آفت ، درد ، التهاب و خونريزى لثه و به صورت محلول شستشو و انگان براى شستشوى زخم و هموروئيد . اشكال داروئى : گرد ريشه و ريزوم : 1 تا 4 گرم به عنوان قابض و مقوى دمكرده : 2 قاشق مرباخورى در هر فنجان سه بار در روز در اسهال چند فنجان در روز