ابو القاسم سلطانى
174
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
Code - 2450 گل پنبه Filago vulgaris Lam . گياهى است علفى ، يك ساله از خانواده Compositae كه در لاهيجان ، گرگان ، شيراز ، اطراف تخت جمشيد ، بلوچستان ، شهبازان و لرستان مىرويد . در طب عوام از جويدن برگ آن در گلودرد و از ساقه و برگهاى جوان به عنوان دفع سرفه و خلطآور استفاده به عمل مىآيد . Code - 2452 شنگ * Filipendula ulmaria ( L . ) Maxim . شنگ يا اسپيره گياهى است زيبا ، پايا ، ساقه افراشته ، سخت ، مضلع به رنگ قرمز از خانواده Rosaceae به ارتفاع 5 / 1 - 1 متر . از سوش گرهدار قاعده ساقه هر سال يك ساقه خارج مىشود . برگ دندانهدار و از 3 تا 9 زوج برگچه نامساوى و يك برگچه انتهائى تشكيل شده و پهنك زيرين سفيدرنگ و پر از كرك و پهنك زبرين سبزرنگ و فاقد كرك است . گل معطر به رنگ سفيد كرمى و در اواخر تابستان ظاهر مىشود و داراى 5 كاسبرگ ، 5 گلبرگ و 20 تا 30 پرچم بلندتر از گلبرگ است . مادگى از 5 تا 9 برگچه فشرده به هم تشكيل شده ، و داخل هريك دانههاى كوچك قهوهاى كمرنگ قرار دارد . گياه به حالت خودرو در مناطق معتدله ، كنار آبها ، نزديك چشمهها ، اماكن مرطوب و چمنزارهاى اروپا ، غرب آسيا و شمال امريكا مىرويد . محل رويش آن در ايران 1800 مترى نور مازندران است . تاريخچه : گياه نزد Druid هاى سلتهاى ميانه مقدس بوده و از آن استفادههاى خانگى و داروئى به عمل مىآوردهاند . John Parkinson ( 1650 - 1567 ) داروساز دربار جيمز اول و چارل اول چنين نوشته است " ملكه اليزابت هميشه آن را براى افشاندن در مجالس و اطاقها مورد نظر قرار مىداده است " البته در زمان قديم براى اين كه زير پا نرم و گرم باشد و بوى تعفن مناطق مسكونى از بين برود گياهان معطر را روى زمين پهن مىكردهاند . Gerard از بوى خوش آن تمجيد كرده است به هر جهت تا قبل از سال 1830 براى معطر كردن نوشابهها از آن استفاده مىشده است . در اين سال گليكوزيد ساليسين از گياه استخراج شد كه اثرات پائينآورنده تب و ضد درد را دارا مىباشد . 60 سال بعد " استيل استيك اسيد " سنتز و كمپانى باير با نام آسپرين آن را توليد نمود نام آسپرين از نام لاتين قديم گياه Flos aspirea گرفته شده است . گرچه گياه از دوران باستان شناخته شده ولى از قرن هفدهم در امر درمان وارد شده است . بنا بر نوشته ناظم الاطباء ( 1117 هجرى قمرى ) از لحيه التيس ياشنگ " در طب مانند مدرات در دفع استسقاى مفصلى و ساير اقسام استسقاء كه مرتبط با امراض قلب باشد استعمال مىكنند به خصوص گل و اسانس آن را " در آن زمان از عرق ، دمكرده و شربت شنگ ( 1 * ) استفاده مىشده است . اندامهاى مورد استفاده : گل ، سرشاخههاى گلدار .