ابو القاسم سلطانى
132
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
موارد مصرف خارجى : از شاخه و پوست تنه به شكل ضماد در شكستهبندى و از ريشه و ساقه در بواسير ، زخم بينى ، ورمهاى دردناك و از شيرابه براى التيام شكستگىها ، زكيل ، رماتيسم ، دردهاى عصبى و از خاكستر گياه در ناتوانى جنسى استفاده مىشود . گياه را به پارسى بيدار ، دبيدار ، بيدره ، ديدار و تيروكالى مىنامند . Code - 2364 لاعيه Euphorbia triaculeata Forsk Andrachne spp . قدما شكل ظاهرى گياه مولد لاتكس لاعيه يا لاغيه را چنين توصيف نمودهاند : درختچهاى است از جنس يتوع ( شيرابهدار ) شبيه به سقمونيا ( 1 * ) ولى بلندتر ، كمبرگ ، برگ گرد و زرد رنگ و گل آن زرد شبيه به نرگس ، كمى خوشبو ، گياه در دامنه كوهها كه آب از بالاى آن به تدريج فرود مىآيد مىرويد . اگر آن را قطع كنند لاتكس شبيه به شيره درخت انجير از آن خارج مىشود . اگر قطرهاى از آن را در آبگيرى بريزند ماهيان بر روى آب مىآيند . واژگان : در تعيين معادل نام علمى گياه سردرگمى و اختلاف نظر شديد وجود دارد . محققين مختلف اسامى علمى Euphorbia dendroides , Ballota nigra و E . paralis را براى گياه ذكر نمودهاند چون هريك از اين گياهان بطور مجزا در كتب قديم آمدهاند نمىتواند مورد قبول باشد ( رجوع شود به كدهاى 836 ، 2346 و 2353 ) . شرح گياه در قانون ابن سينا ، شرح اسماء ، جامع مفردات ذيل مدخل " لاعيه " و در ساير كتب قديم از جمله حاوى رازى تحت عنوان " لاغيه " آمده است در فرهنگ ايگنياس " لاعيه " در برهان قاطع و انندراج " لاغيه و لاغينه " و در فرهنگ نفيسى هر 3 واژه آمده است . مايرهوف " لاعيه " را صحيح دانسته و نام علمى گياه را همان مىداند كه در صدر آمده است . از طرف ديگر در تحفه و مخزن آمده است كه در تنكابن لاغيه را " سينه بج " و " سينه بيخ " مىنامند معادل نام لاتين اين اسامى در فلور ايران و رستنىهاى ايران Andrachne colchica و در فرهنگ معين Andrachne telephoides آمده است . با توجه به مراتب فوق چنين به نظر مىرسد كه شيرابه اين گياه به نام لاغيه يا لاعيه معروف بوده است . تاريخچه و موارد مصرف : رازى و ابن بيطار به نقل از ابو جريح راهب مىنويسند مسهل قوى است . شيرابه آن در استسقاى زقى ( Ascites ) سودمند است . همچنين شيرابه و جوشانده برگ خارجكننده زرداب و افشره برگ مسهل قوى