ابو القاسم سلطانى
11
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
اشتباهات مترجمين ، مولفين و محققين : * - اصطفن در ترجمه كتاب دياسقوريدوس تصور كرده است كه جنجيديون يا غينغيديون ( يونانى Giggidion ) كه نام علمى آن Daucus gingidium L . است شاهترج ( - شاهتره ) مىباشد و مىنويسد " غينعيديون هو الشاهترج " ( دياسقوريدوس م - 2 ص 204 ) . اولين فردى كه متوجه اين اشتباه شده ابو ريحان بيرونى است ( مراجعه شود به كد 2492 ) . * - اسرائيلى قرطبى مىنويسد " لسان العصافير هو ثمر الدردار و يقال له طاليسفر " ( شرح اسماء م - ش 212 ) . لسان العصافير Fraxinus excelsior L . است نه دردار Ulmus و طاليسفر ( مراجعه شود به كد 2479 ) . * - ماليا ( يونانى Melia ) هو المران ( دياسقوريدوس م - 1 ص 86 ) ، عيسى بك آن را Fraxinus excelsior L . تفسير نموده است ( تحشيه تفسير كتاب دياسقوريدوس ش 81 ) . بنا بر دلايلى ه ذيل مدخل زان عرض نمودهام ماليا Fagus sylvatica است نه لسان العصافير ( رجوع شود به كد 2401 همين جلد دايره المعارف ) . * - سلت يا جو برهنه : براى مشخص نمودن نام علمى سلت محققين با مشكلات فراوان مواجه بوده و دچار سردرگمى شدهاند عيسى بگ نام علمى آن را Triticum spelta و اسامى مترادف آن را حنطه روميه ، شعير رومى ، شعير هندى ، حنطه صغار ، خندروس ، اللصب ، جو برهنه ، كنيب ، زاآ - علس ، اشفالته ذكر نموده است ( معجم الاسماء النبات صفحه 183 ) . 5 گياه اول اسامى مترادف با خندروس هستند بقيه اسامى مربوط به گياهان ديگرى است در شليمر و فرهنگ معين سلت مترادف با جو برهنه و دوسر Avena sativa ، در فرهنگ نفيسى مترادف با جو بىپوست ، مرحوم زرياب در تصحيح و تحشيه صيدنه ابو ريحان نام علمى آن را Triticum spelta و مايرهوف در شرح اسماء Hordium disticum var . nudum يا به نقل وى از عيسى Triticum spelta درج نموده است ( شرح اسماء م - ش 270 ) . بنا بر مستندات ارائه شده ذيل عنوان سلت نام علمى سلت Hordium disticum var . nudum مىباشد ( مراجعه شود به كد 2716 ) . * - بنگ : واژه بنگ در زبان فارسى بين سه گياه از جنس هيوسياموس Hyocyamus و برگ خشك شده يا افشره شاخههاى تازه گياه Cannabis sativa L . var . indica Lam مشترك است . اگر بعد از بنگ واژههاى سفيد ، سياه و يا سرخ آمده باشد به ترتيب منظور گونههاى Aureus ù Niger , Albus از جنس هيوسياموس مىباشد . متأسفانه برخى از محققين و مترجمين مرتكب اشتباهاتى درباره اين گياهان شدهاند و بر خلاف آنچه گفته شده " اين خلط ظاهرا در گذشتهاى بسيار دور روى داده است " ( مراجعه شود به دانشنامه جهان اسلام ذيل عنوان بنگ ) . چنين اشتباهى هرگز در آثار پزشكان سنتى ديده نشده است در كليه كتب قديم شرح اين گياهان بطور جداگانه ذيل عنوان بنج ( هيوسياموس ) و قنب ( كانابيس ) آمده است تنها در كتاب الابنيه بنج با نام فارسى " بنگ " و قنب با عنوان " شاهدانج " ( - شاهدانه ) آمده است . هروى ذيل بنگ مىنويسد " بنگ سياه باشد و سرخ و سفيد ( الابنيه ص 65 ) و خواص درمانى كه ذكر مىنمايد كاملا با آنچه پزشكان سنتى ديگر