ابو القاسم سلطانى
102
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
دست بوى تربانتين از آن به مشام مىرسد . گل كوچك به رنگ سفيد مايل به سبز ، ميوه بيضوى زيتونى شكل ، به درازاى 5 / 1 تا 4 سانتيمتر ، در جوانى ارغوانىرنگ و پس از رسيدن سياهرنگ مىشود ، درون ميوه قرمزرنگ و فيبرى است و داراى هستهاى درشت ، سخت و سبزرنگ است . مزه ميوه قابض و مانند بلوط است و به صورت خام آن را مىخورند . درخت بومى شمال و جنوب هند مىباشد و در ارتفاعات 1800 مترى جنگلهاى مرطوب و كنار رودخانهها يافت مىشود ، همچنين در شمال و شرق پاكستان ، مالايا ، برمه و فيليپين پراكندگى دارد . در ايران در جنوب كشور پرورش داده مىشود . در هند ، پاكستان و بلوچستان آن را " جمون " مىنامند و در ساير مناطق جنوبى كشور " اوجن " ناميده شده است . تاريخچه و موارد مصرف آن در طب سنتى : گياه از زمانهاى بسيار دور در هند به مصرف درمان مىرسد نام سنسكريتى ان Jambul بوده است . در مخزن الادويه با نام جامون ( به فتح جيم Jamun ) آمده است . عقيلى خراسانى مىنويسد جامون ميوه هندى است درخت آن از درخت گردو بزرگتر ، برگ ان به اندازه يك وجب ، سبز تيره ، گل بسيار ريز و سفيدرنگ و ميوه به انگور سياه شباهت دارد ولى از آن بزرگتر ، رنگ ظاهر و باطن آن بنفش است و به دو صورت خودرو و پرورشى وجود دارد كشت شده نيز به دو شكل مشاهده مىشود يكى ميوه آن بزرگتر ، شادابتر و تخم آن كوچكتر است و اين را " راى جامون " مىنامند . در صفحه 25 جلد دوم Pharmacographia indica نيز برحسب اندازه و رنگ ميوه اسامى سنسكريتى سينونيمهاى آن را چنين آورده است : Paras - jambudo ( ميوه نسبتا بزرگ ) Maghavarna ( ميوه ابرىرنگ ) ، Nilaphala ( ميوه سياهرنگ ) ، Raja phala ( شاه ميوه ) . صاحب مخزن نام هندى قسمى را كه داراى ميوه درشت است " راى جامون " ذكر نموده است . همچنين در كتاب فوق آمده است " ابن بطوطه " كه در سال 1333 ميلادى از هند ديدار نموده خاطرنشان ساخته است كه " جمون " [ اين واژه به فارسى آمده است ] ميوهاى است كه در دهلى وجود دارد . بنا بر مندرجات مخزن الادويه خواص درمانى و موارد مصرف آن در طب سنتى چنين بوده است : طبيعت ميوه سرد در آخر دوم و خشك در سوم مىباشد . ميوه و دانه آن قابض و درمانكننده هر نوع اسهال مىباشد ، تشنگى را بر طرف ، اشتها و نيروى جنسى اشخاص گرم مزاج را زياد مىكند ، مقوى معده و كبد مىباشد و در گلودرد و بيمارى ديابيطس [ ديابت ] موثر مىباشد . لوسيون تهيه شده از ميوه رسيده در صورت ادامه در طاسى سودمند و روياننده مو مىباشد . اثر درمانى افشره ميوه از ميوه پخته شده بيشتر است . مغز تخم كهنه آن با مغز انبه و هليله بريان كرده اسهال مزمن را درمان مىكند [ در فارماكوگرافياى نام برده شده براى افشره برگ به تنهائى يا مخلوط با انبه و هليله و شير بز يا عسل اين خاصيت ذكر شده است ] .