ابو القاسم سلطانى
92
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
حدود 5 - 3 سانتيمتر طول و سه لوپ دارد . درخت در اكثر مناطق آمريكاى شمالى ، چين ، ژاپن ، اروپا ، قفقاز و ايران رويش دارد . قسمت قابل مصرف درمانى پوست و برگ درخت مىباشد پوست داراى تانن فراوان و يك ماده رنگى است . خواص درمانى : پوست و برگ گياه بهعنوان مقوى و تببر مصرف سنتى دارد همچنين از برگ به صورت جوشانده 30 در هزار به صورت غرغره در گلودرد استفاده مىشود . محل رويش گياه در ايران جنگلهاى شمال ، طالش ، آستارا ، بندر گز ، بهشهر ، سختسر ، رودسر ، زرين گل ، نور ، كجور لاهيجان ، رشت رستمآباد و شمال غربى آذربايجان در ارسباران و كليبر مىباشد . اسامى محلى : در مازندران " ممرز " در گرگان " تغار " " تغر " و " تاغار " در مياندره گرگان " مرز " در كجور و كلاردشت " كرزل " در سختسر و رودسر " جلم " ناميده مىشود . Code - 1255 قرطم برى Carthamus Lanatus L . گياهى است علفى داراى شيرابه از خانواده Compositae داراى برگهاى خشن با بريدگيهاى نسبتا عميق بدون خار برگهاى قسمتهاى فوقانى داراى كرك پنبهاى ، گل به رنگ زرد طلائى و ميوه رسيده داراى دانههاى سياهرنگ مىباشد . گياه در جنوب اروپا بهويژه در ايتاليا و جنوب فرانسه رويش دارد و در برخى از كشورها براى تهيه روغن از دانه ، آن را پرورش مىدهند وجود آن در ايران تاييد نشده است ولى زيرگونه Turcestanicus ( M . Pop ) Hanelt وجود دارد . تاريخچه و كاربرد آن در طب سنتى : گياه از زمانهاى بسيار دور شناخته شده و به يونانى آن را Phonos ( تئوفراست ) و Atraktyledos ( ديوسكوريد ) مىناميدهاند . ديوسكوريد ذيل Atraktylis كه به اطراكتولس معرب شده مىنويسد : آن را فنيقن اغريون Schild chen , Distel agria , Phusugristis , Phonicon agria و Clonuca rustica و Amyron ناميدهاند و آن شبيه به قرطم بستانى است ولى برگهاى آن بزرگتر و در نوك شاخه قرار دارند و بخش عمده گياه برهنه و بدون برگ است و مورد استفاده خانمها بهعنوان دوك مىباشد . در نوك گياه راسى خاردار دارد ، شكوفه آن زرد كمرنگ است . ريشه آن ظريف و غير قابل استفاده است . برگها و ميوه گياه در صورتى كه به خوبى خرد شوند و همراه فلفل و شراب نوشيده شود عليه گزش عقرب موثر است گزارش شده است كه گزيدهشدگان تا هنگامى كه گياه را در دست دارند دردى نمىكشند و به محض رها كردن درد ظاهر مىشود 1 * . آنچه را كه رازى ، ابن سينا و ابن بيطار در كتب خود به نقل از ديوسكوريد ذيل قرطم برى ذكر مىنمايند مطابقت كامل با نوشته ديوسكوريد تحت