ابو القاسم سلطانى

62

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

گل‌هاى نر و ماده معمولا بر روى دو پايه جداگانه قرار دارند گل‌هاى نر مجتمع در خوشه‌هاى كم‌وبيش فشرده ، داراى دمگل و گل‌هاى ماده در پايه‌هاى ماده ، مجتمع در گل آذين توده‌اى و بدون دمگل در كنار برگ‌ها قرار دارند و به ميوه‌هاى كروى ، سبزرنگ و براق كه محتوى يك دانه مىباشند تبديل مىگردند . عمل گرده‌افشانى به وسيله باد يا با تكان دادن پايه‌هاى نر بر روى پايه‌هاى ماده صورت مىگيرد . منشاء اوليه گياه را آسياى مركزى ذكر نموده‌اند گياه در ايران در بندر گز ، خراسان ، بلوچستان ، اراك و اطراف تهران به‌طور وحشى مىرويد . شرايط محيط تغييرات فاحشى را چه از نظر شكل ظاهرى و چه از لحاظ مواد موثره در گياه به وجود آورده است . لذا برخى گياه‌شناسان نمونه‌هاى متعدد گياه را در گونه‌هاى فرعى يا واريته‌ها قرار داده و بعضى مترادف دانسته‌اند به‌طور مثال قنب ( هندى ) Cannabis sativa var . Indica Lam را به‌طورىكه ملاحظه مىشود واريته‌اى از Cannabis sativa دانسته‌اند و بعضى اين را گونه‌اى جداگانه و برخى مترادف ضبط نموده‌اند . نوع هندى همانطوريكه در مخزن الادويه آمده است قوىتر مىباشد . صاحب مخزن مىنويسد كوهى از بستانى و به ترتيب هندى ، كشميرى ، زنچى ، فارسى ، رومى از عربى قويتر مىباشند . از آنجا كه قنب هندى داراى رزين بيشترى مىباشد براى تهيه رزين از آن استفاده مىشود . گرچه قنب هندى اثرات فيزيولوژيكى قوىترى دارد مع‌ذلك چون اسامى ، تاريخچه ، موارد مصرف قنب و قنب هندى يكى مىباشد همانطوريكه در كتب قديم و جديد خواص آنها يكسان دانسته شده و در يك موضع آمده است در اين مجموعه نيز تاريخچه و موارد كاربرد آنها بلافاصله در پايان اين مطلب ذيل عنوان قنب ( هندى ) كد 1186 آمده است . Code - 1186 قنب ( هندى ) Cannabis sativa L . var . indica Lam شكل ظاهرى اين واريته مانند گياه اصلى مىباشد ولى تعداد برگچه‌هاى پهنك ممكن است به 11 برسد هم‌چنين ميوه داراى لكه‌هاى سياه‌رنگ مىباشد . همانطوريكه اسامى فارسى ، عربى تاريخچه و كاربرد هر دو يكسان مىباشد . از تمام واريته‌هاى گياه اصلى براى تهيه ريسمان ، گونى ، پارچه كيسه‌اى ، پارچه بادبانى ، مجموعه طنابهاى كشتى و حتى در صنايع نساجى و از دانه آنها كه حدود 35 درصد روغن دارد براى تهيه روغن سيكاتيو ، روغن جلا و صابونهاى نرم و از برگ و گل و ميوه پايه‌هاى ماده رزين استخراج مىشود . منتهى مقدار رزين گياه مورد بحث بيشتر مىباشد . تاريخچه و موارد مصرف در طب سنتى : گفته شده است كه شن نونگ اولين پزشك چين باستان معروف به امپراطور درخشان نويسنده احتمالى كتاب Pen - Tesao در 2750 ق - م اين گياه را مىشناخته و در پاپيروس‌هاى مصرى از آن نام برده شده است .