ابو القاسم سلطانى

410

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

Kelidonion megalon به خاليدونيون طوماغا معرب شده و اصطفن و حنين آن را خاليدونيون كبير تفسير نموده‌اند و مترادفات آن توسط پزشكان سنتى چنين آمده است : خاليدونيون كبير را عروق الصفر مىنامند ( رازى ) 2 * ، عروق صفر زردچوبه است ( هروى ) 3 * ، زردچوبه يا زردچوبه ( اخوينى ) 4 * ، عروق ، به هندى هلدر به پارسى زردچوبه و آن عروق صفر ، عروق الصباغين ، عروق هندى و عروق الصبغ نيز ناميده مىشود ( ابو ريحان بيرونى ) 5 * ، عروق الصباغين معروف است ( ابن سينا ) 6 * ، كركم ، هرد ، عروق الصفراست ( اسرائيلى قرطبى ) 7 * ، عروق الصفر ، حشيشه الصفرا ، عروق الزعفران ، عروق الصباغين ، بقله الخطاطيف به يونانى خالدونيون طوماغا ، به رومى كاليدونيون به فارسى زردچوبه به هندى هلدى و آن دو نوع است كبير و صغير ، صغير ماميران است ( عقيلى خراسانى ) 8 * ، عروق صفر ، زردچوبه ، كركم Curcuma longa ( شليمر ، مايرهوف ، هوپر ) 9 * . امروزه نيز به عربى آن را كركم ، هرد و در مصر عروق الصباغين ، به هندى هلدى Haldi و به پارسى زردچوبه مىنامند . موارد مصرف در طب سنتى : پزشكان سنتى خواص درمانى و موارد مصرف آن را چنين مىنويسند : مخلوط شيرابه آن با عسل ديد چشم را زياد مىكند ( 9 * ) ، خوردن ريشه گياه همراه با انيسون و شراب سفيد در يرقان ، و ضماد مخلوطى از آن با شراب در اكزما و جويدن آن در درد دندان سودمند است . گياه را از آن جهت Chelidonion ( پرستو ) ، ناميده‌اند كه گياه با آمدن پرستوها سبز و با رفتن آنها خشك مىشود و چنين شهرت دارد كه اگر جوجه پرستو نابينا شود مادر آن با آوردن شاخه‌هاى گياه به آشيانه قدرت بينائى را به او بازمىگرداند ( ديوسكوريد ) . گرم و خشك است ، زخم را خشك مىكند در كچلى ، گرى و زردزخم 10 * سودمند است ( هروى ) ( 3 * ) ، اخوينى تركيباتى را براى درمان كچلى ، گرى و خنازير ارائه داده است ( 4 * ) ، افشره آن به‌طور موضعى ديد چشم را تقويت و در جرب چشم [ Psorophtalmia ] و لكه سفيد روى چشم 11 * و تناول آن با انيسون و شراب سفيد در يرقان انسدادى موثر است ( ابن سينا ) ، پاشيدن گرد خشك آن خون زخم را خشك و آماس‌ها را تحليل و زخم‌ها را بهبودى مىبخشد ، به قلب زيان مىرساند براى جلوگيرى از زيان آن بايد با ليمو و ترنج مصرف شود . مقدار خوراك آن تا 7 گرم مىباشد ( حكيم مومن ) 12 * . ضماد آن براى آماس بعد از حجامت و ماليدن آب گل آن براى لكه‌هاى سياه صورت ، برص و جاى زخم خوب است ( عقيلى خراسانى ) ( 8 * ) . قسمت مورد استفاده : ريزوم‌هاى ثانوى گياه است كه حد اكثر ضخامت آنها 15 ميلىمتر باشد . مواد موثره : ريزوم داراى 7 - 2 درصد اسانس مىباشد به‌طور كلى در تركيبات ريزوم 5 - 3 درصد پيگمانهاى زرد از قبيل Curcumine و مشتقات آن هم‌چنين سزكوئى ترپينوئيدهاى بيزابولان Bisabolane ، گويان