ابو القاسم سلطانى

352

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

تركيبات شيميائى : پوست ساقه درخت محتوى تانيك اسيد ، گاليك اسيد ، اورسوليك اسيد Cornin , Ursolic acid ، كامفرول ، كورستين ، اسكىليتول Incsitol , Scyllitol و پوست ريشه داراى 3 درصد تانن ، بتوليك اسيد ، Cornin يا Verbenalline و دانه داراى پروتئين ، چربى 73 درصد ، كربوهيدرات ، فيبر ، كلسيم و فسفر مىباشد . قسمت قابل مصرف : پوست ساقه ، پوست ريشه و گل مىباشد . موارد مصرف درمانى : از پوست به‌ويژه پوست ريشه به‌عنوان تب‌بر در تيفوئيد ، پنومونى استفاده مىشود هم‌چنين در سابق به جاى كنين در مالاريا مصرف مىشده است . از پوست ريشه به صورت استنشاقى در كانسر ريه و از دم كرده آن در ديگر سرطانها و ناراحتىهاى عصبى ، قولنج و از دم‌كرده گل‌ها مانند چاى كاموميل استفاده به عمل مىآيد . Code - 1775 زوقال Cornus mas L . درخت زغال يا زغال‌اخته درختى است از خانواده Cornaceae كه رشد آن به آهستگى صورت مىگيرد و در 20 سالگى ارتفاع آن به 6 متر مىرسد و بيش از 200 سال عمر مىكند . تنه اصلى درخت به قطر 19 - 15 سانتيمتر به رنگ خاكسترى متمايل به قهوه‌اى و كمى كج‌ومعوج است . شاخه‌هاى جوان به رنگ زرد متمايل به سبز مىباشند ولى اگر در معرض پرتو اشعه آفتاب قرار گرفته باشند قرمز رنگ مىشوند . برگ‌ها كه در اول بهار ظاهر مىشوند به صورت متقابل ، بيضوى ، بدون دندانه ، نوك‌تيز با قاعده گرد و داراى دمبرگى كوتاه مىباشند . پهنك زيرين كم‌وبيش داراى كرك مىباشد . گل‌ها كه قبل از برگ‌ها به وضع متقابل بر روى شاخه‌ها پديدار مىشوند ، كوچك ، زردرنگ ، به صورت چتر ساده و گل داراى 4 كاسبرگ ، 4 گلبرگ و 4 پرچم و نوش فراوان مىباشد . ميوه شفت به بزرگى زيتون به طول 5 / 1 - 1 سانتيمتر و پس از رسيدن قرمز رنگ مىشود . منشاء اوليه گياه جنوب مركزى اروپا و آسياى صغير مىباشد و در مناطق سنگى اروپا ، آسيا ، ارمنستان ، قفقاز و در ايران در جنگل‌هاى ارسباران ، قره‌داغ ، گيلان ، نواحى مختلف البرز رويش دارد . تاريخچه و موارد مصرف آن در طب سنتى : تئوفراست از آن نام برده و به يونانى Kraneia ناميده مىشده و به قرانيا معرب گرديده است و ابن بيطار كاملا مطالبى را كه ديوسكوريد ذيل Krania ذكر كرده به نقل از وى تحت عنوان زوقال آورده است و صاحب مخزن مىنويسد كه زقال اسم پارسى قرانيا است . به هر جهت گياه را به عربى زوقال و به پارسى زقال و زغال‌اخته ناميده‌اند . ديوسكوريد مىنويسد :