ابو القاسم سلطانى
333
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
تاريخچه و موارد مصرف آن در طب سنتى : گياه را به يونانى Skammonia ناميدهاند Pliny از آن نام برده و ديوسكوريد درباره گياه گفته است : گياهى است داراى شاخههاى زياد كه از يك ريشه خارج مىشوند به درازاى 4 - 3 متر . گياه چسبنده ، برگ آن كركدار و شباهت به برگ لبلاب دارد ولى نرمتر و سه گوشى شكل مىباشد ، ريشه ضخيم به ستبرى بازو ، بوى آن ثقيل و گياه داراى شيرابه است . شيرابه آن را با شيرابه بعضى از انواع فرفيونها و آرد كرسنه مخلوط مىكنند و علامت [ تقلب ] آن است كه زبان را مىگزد و اسكامونههائى كه از شام و فلسطين مىآيد چنين است ، آنچه از ناحيه موسيا 1 * مىآورند . خالص ، صاف ، مانند اسفنج متخلخل و به رنگ سريشم جلد گاو مىباشد كه بهترين نوع است . اگر آن را با آب عسل و بعضى دانهها مانند كنجد تناول نمايند شكم را لينت مىبخشد و اگر با خربق سياه و نمك مخلوط نمايند اثر مسهلى دارد و اگر در سركه جوشانده و له نمايند و با آرد جو مخلوط كنند به شكل ضماد در سياتيك موثر مىباشد ، اگر پارچه پشمى را با شيرابه آن آغشته نموده و در واژن داخل نمايند جنين را مىكشد و مخلوط آن با عسل و يا زيتون در زخمها و جوشانده آن در سركه در اكزماى مزمن موثر مىباشد و ماليدن مخلوط آن با روغن گل سرخ و سركه بر پيشانى سردرد را بر طرف مىكند 2 * . ابن ماسويه گويد كه سقمونيا اشتها را از بين برده ايجاد غم و غصه و تهوع مىنمايد براى رفع زيان آن بايد سر سيب يا به را قطع كرده مغز آنها را خالى و سقمونيا را درون آنها قرار داده و سر به و سيب را در جاى خود گذاشته و كلّا آنها را با خمير گرفته در آتش ملايم تنور گذاشت تا پخته شود سپس بيرون آورده در سايه خشك و مصرف نمود 3 * . بهترين نوع آن را از لكام مىآورند و آن به رنگ سفيد مايل به كبودى و مانند مقطع صدف شكسته مىباشد 4 * . سقمونيا سه نوع دارد هندى ، جرمگانى 5 * و انطاكى كه بهترين است و آن را از كوه لكام مىآورند براى جلوگيرى از ايجاد قولنج ، اندوه و زخم روده اسكامونه را با تخم كرفس ، دوقو و انيسون و يا مخلوط انيسون و نشاسته مصرف مىكنند . سقمونيا قدرت درمانى خود را تا چهل سال حفظ مىكند مقدار خوراك آن حدود 1 - 40 / 0 گرم و 6 / 1 گرم آن كشنده است 6 * . در بهك ( لك و پيس Vitiligo ) ، پيسى و لكهاى سياه صورت موثر مىباشد در مصرف سقمونيا بايد وضعيت قلب ، طبيعت ، نيروى بيمار و هواى محيط زيست را در نظر گرفت گفته شده است كه خوردن حدود 75 / 1 گرم آن با حالت قبض شكم در ابتدا ، افسردگى و غم ، تهوع و عرق سرد و بعدا با اسهال شديد شخص را مىكشد . بهطور خوراكى و موضعى پادزهر كژدم است 7 * شريف گويد كه اگر به نسبت 1 و 2 از آن با تربد مخلوط و با شير تازه بياشامند كرمهاى بزرگ و كوچك امعاء را خارج مىكند ( ابن بيطار ) ، درمان كسى كه به مقدار زياد سقمونيا خورده باشد خوردن دوغ ، آرد سيب ، عصاره به ، رب سماق و رب ريواس است 8 * . صاحب مخزن علاوه بر ذكر كاربرد موارد نامبرده در فوق اضافه مىنمايد جانشين سقمونيا 5 / 1 برابر وزن آن هليله و لاغيه مىباشد اگر به محموده يا اسكامونه برشته شده بنفشه اضافه نمايند در جميع امراض صفراوى و تبها سودمند است 9 * . تهيه فراوردههائى از اسكامونه در فروغ ناصرى و پزشكىنامه آمده است 10 * .