[ جلد دوم ] پيشگفتار يكى از مظاهر تجلى حكمت پروردگار و بيچون و رحمت گسترده خداى مهربان ، تسخير دستگاه آفرينش براى آدمى و اعطاى خرد و هدايت خرد پويا به مدد وحى با ارسال رسل و برانگيختن پيامبران راستين است و شايد تمام سخن را در اين حديث قدسى « خلقت الاشياء لاجلك و خلقتك لاجلى » يعنى « اى انسان همه چيز را براى تو و تو را نيز براى خودم آفريدم » بتوان خلاصه كرد . آفرينش گياهان دارويى و هدايت انديشهء انسان به جستجوى درمان دردها در آنها نمونه ديگرى از همان حكمت و رحمت است كه سراسر حيات آدمى را فراگرفته است كه از اين سفرهء بىدريغ چگونه بهره گيرد و همو به آدمى آموخته كه خدا هيچ دردى را بدون درمان نيافريده است لذا اين بر عهده آدمى است كه با اين اطمينان خاطر و وثوق به حكمت و رحمت آفريدگار در اين مسير حركتى شايسته نمايد حركتى كه از همان آغاز آفرينش انسان با حقيقت « و علم ادم الاسماء كلها » آغاز شد و تا بيكرانه‌ها ، ميدان تكاپو و رشد دارد . لذا قرنها است كه استفاده از گياهان دارويى را ، مقدم بر شيوه‌هاى درمانى ديگر بشر تجربه كرده و اگرچه به دنبال برخى نوآوريها توقفى نسبى در اين حركت پديد آمد اما زمان ما شاهد رويكرد مجدد و مصمم جهان علم به بازشناسى اين گنجينهء خداداد و عطاى سخاوتمندانه پروردگار است . در طول قرون و اعصار و در سرزمين‌هاى مختلف ، تبادل تجارب و اطلاعات كاربرد گياهان دارويى ، جايگاه ممتازى را در طب ملل مختلف و از جمله طب سنتى پرافتخار و ميراث گرانقدر كم‌نظير ما فراهم ساخته است ، اما آنچه كه در اين ميان مشكل‌آفرين است فقدان شناخت علمى ، وجود نام‌هاى تغييريافته و گاهى متشابه و نقل قول‌هاى دگرگون و بعضا حيرت‌زا در اين مقوله است . اگرچه برخى محققين در نقاط مختلف گيتى ، با تلاش و تتبّع بسيار توانسته‌اند با زدودن موارد مشكوك و تطبيق ويژگىهاى گياهان با اساس علمى موجود ، بخش قابل توجهى از اين سرگردانى را بر طرف سازند اما كارى كه محقق گرانقدر جناب آقاى دكتر سلطانى كه خود عصارهء چند نسل از دانشمندان و طبيبان نامدار مىباشند انجام داده‌اند ، اين مزيت را بر كار اسلافشان دارد كه به بهره‌گيرى از مجموعهء كارهاى انجام شده ، خلاء فقدان اسامى مورد اشاره در منابع عظيم طب اسلامى را براساس يافته‌هاى زبان‌شناسى ، حتى با تتبع در واژه‌هاى پهلوى ، اوستايى ، سانسكريت و غيره ، تكميل نمايند . مؤسسه مطالعات تاريخ پزشكى ، طب اسلامى و مكمل ، به‌عنوان تبلور عزم ملى بر احياى ميراث گرانقدر پزشكى ، اميدوار است با چاپ اين اثر نفيس گامى مهم در جهت ارتقاى علمى و سهولت دسترسى پژوهشگران به منبعى استوار و قابل اعتماد برداشته باشد . من ا . . . التوفيق دكتر حسن انصارى سرپرست مؤسسه مطالعات تاريخ پزشكى طب اسلامى و مكمل