ابو القاسم سلطانى

251

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

دمبرگ با بال پهن و سطح اروئى برگ با پشمكهاى پراكنده ، گل سفيدرنگ ، ميوه كروى ، دو راس پهن ، درشت‌تر از گريپ‌فروت به قطر 15 - 10 سانتيمتر ، پوست ميوه نرم ، زرد كم‌رنگ و گوشت ميوه ترش‌مزه مىباشد . محل رويش اين درخت در آسيا : چين ، پنجاب و كارناتاكا هند و نواحى شمالى ايران مىباشد . گريپ‌فروت و پرتقال در اثر تغييرات ژنتيكى اين درخت به وجود آمده‌اند . تاريخچه : در چين و هند از ميوه آن استفاده درمانى به عمل مىآورده‌اند سابقه شناخت آن در ايران از دو قرن تجاوز نمىكند در مخزن الادويه ذيل " چكوتره " آمده است : چكوتره را بتاوى نيز مىنامند نوعى ليمو است درخت ، برگ ، گل و ميوه آن از نارنج بزرگتر است . پوست چكوتره از نارنج ضخيم‌تر و مغز آن سرخ‌رنگ و كمى ترش مىباشد كه بدون قند مىخورند طبيعت آن سرد و تر و خواص آن مانند نارنج ولى ضعيف‌تر است 1 * . تركيبات شيميائى : ميوه داراى گلوسيد ، لىپيد ، پروتيد و املاح كلسيم ، فسفر ، پتاسيم ، سديم ، منگنز ، گوگرد ، آهن ، مس و ويتامين‌هاى PP , B ، پرو ويتامين A و ويتامين C و نارنگين مىباشد . در اسانس پوست دىليمونن ، لينالول ، ژرانيول ، نه‌رول ، آلفا پىنن وجود دارد . خواص : مشهى ، مقوى ، ضدعفونىكننده كليه ، ضد خونريزى ، پائين‌آورنده فشار خون . موارد مصرف : بىاشتهائى ، سوءهاضمه ، مسموميت ، دردهاى رماتيسمى ، اسهال خونى ، بالا رفتن فشار خون . در هند از برگ در صرع ، بيمارى كره ، سرفه ، سرگيجه و از جوشانده پوست در مسموميت‌ها ، سوء هاضمه ، تهوع و استفراغ استفاده به عمل مىآيد . از برگ و سرشاخه‌هاى جوان درخت نيز اسانس پتىگرين گرفته مىشود و به پارسى آن را سلطان مركبات ، توسرخ و دارابى و به عربى ليمونن هندى ، بومرى ( در لبنان ) ، فراسك ، فراسكين ( در سوريه ) مىنامند . ( 1 * ) - تلخيص از مخزن الادويه ص 197