ابو القاسم سلطانى
196
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
( 2 * ) - Croton tinctorium L . كه سينونيم ( مترادف ) با گياه مورد بحث Chrozophora tinctorium مىباشد . ( 3 * ) - صيدنه ابو ريحان بيرونى ، عپ ص 244 ( 4 * ) - جامع مفردات ابن بيطار ، ج 3 ص 76 ( 5 * ) - مطالب داخل پرانتز مورد قبول پزشكان بعدى قرار نگرفته است عقيلى خراسانى با واژه مىگويند شك و ترديد خود را اظهار مىدارد و سلطان الحكماء چنين مطلبى را بيان نمىكند . ( 6 * ) - اصل : الورم العارض فى حجب ادمغه الصبيان - تنببر ياسيس ، ورم حجاب دماغ اطفال - ام الصبيان Hydrocephalus of newborn children ( 7 * ) - دياسقوريدوس تت 570 ( 8 * ) - از تذكره 221 ، تحفه 170 ، مخزن 264 ( * ) - مطالب داخل كروشه [ ] اضافه شده از مخزن الادويه است . Code - 1466 برگ قيطران Chrozophora verbascifolia Juss . گياهى است پايا به ارتفاع تا 120 سانتيمتر ، داراى ساقههاى متعدد چوبى با پوست خاكسترى متمايل به سفيد و منشعب از خانواده Euphorbiaceae . برگها تخممرغى ، سرنيزهاى ، به ندرت دندانهدار و هر دو سطح برگ كركدار ، گل كوچك كه از بهمنماه تا آخر فروردين به صورت مجتمع خوشهاى كنار يا انتهاى شاخهها برنگ سبز متمايل به زرد پديدار مىشوند و تكجنسى مىباشند . محل رويش گياه در ايران ، قزوين ، مردآباد كرج ، رودهن ، بين تبريز و صوفيان ، سلماس ، كرمان بين خاش و ايرانشهر ، خراسان ، سيستان ، زابل ، قصر شيرين ، بروجرد ، بندرعباس و ساير مناطق مىباشد و بهعنوان علف هرز شناخته مىشود . در طب عوام برگ ، ساقه و ميوههاى خشك شده آن با نام برگ قيطران در سياهسرفه مصرف مىشود . سابقا آن را در جزام به كار مىبردند . دانههاى گياه داراى 35 درصد روغن مىباشد كه مىتواند به جاى روغن خوراكى مورد استفاده قرار گيرد . رنگ حاصل از برگهاى گياه مانند تورنسل بهعنوان معرف شيميائى به كار مىرود . گياه را به عربى زوريج ، تانوم ، به هندى شاه دو ، و به اردو و به پارسى قيطران و رنگينك مىنامند . Code - 1468 پيرتر Chrysanthemum cinerariaef olium ( Trev . ) V . S گياهى است پايا ، پرپشت به ارتفاع حدود 80 سانتيمتر ، پوشيده از كرك نرم و سفيد از خانواده Compositae . ساقهها متعدد ، افراشته و در قاعده چوبى شده ، برگهاى پائين ساقه بزرگ ، متناوب و داراى 6 تا 7 بريدگى و سطح زيرين برگ پرزدار مىباشد . برگهاى قسمت بالاى ساقه كوچكتر ، با 2 تا 3