ابو القاسم سلطانى
179
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
خاليدونيون را ماميران و عروق صفر نيز مىنامند 4 * . از نظر گرمى و خشكى در درجه دوم قرار دارد در Leukoma 5 * سودمند است و شيرابه آن پوست را زخم و ناخن را از بن مىكند و در برص و آفت سودمند و با سركه در كلف [ Lentigo ] موثر است 6 * . برص ناخن را از بين مىبرد و شيرابه رقيق آن ترشحات غليظ مغز را خارج و اگر آن را به چشم بكشند ترشحات غليظ چشم را از بين مىبرد . ماميران مدر است و در Colic موثر مىباشد 7 * . تحليل برنده ، ضد نفخ و ضد انسداد است . از طريق خوراكى در يرقان انسدادى ، پيچش شكم 8 * و به طور موضعى در ورم بواسير و وارونه شدن رحم ، 9 * و به چشم كشيدن آن در ناخنه چشم [ Pterygium ] موثر مىباشد 10 * . در ورم طحال ، استسقاء ، تبهاى مزمن سودمند مىباشد و ماليدن شيرابه آن زگيل و ميخچه را از بين مىبرد . مقدار خوراك شيرابه آن 25 / 0 تا 1 گرم و گرد ريشه 3 - 2 گرم مىباشد 11 * . اندامهاى قابل مصرف : كليه قسمتهاى گياه و شيرابه آن مصارف درمانى دارند و ريشه موثرتر از اندامهاى هوائى مىباشد . تركيبات شيميائى : گياه داراى 1 / 0 تا 1 درصد آلكالوئيدهائى از نوع بنزيل ايزوكينولين مىباشد . مهمترين آلكالوئيدهاى گياه عبارتند از كليدونين Chelidonine ، سنگوئىنارين Sanguinarine يا Chelidoxanthine ، پروتوپين Protopine ، هموكليدونين Homochelidonine ، كلهريترين Chelerytrine همچنين شيرابه گياه محتوى آنزيمهاى پروتئوليتيك و بالاخره گياه داراى اسانس مىباشد . خواص و موارد مصرف درمانى : كليدونين زيادكننده ترشحات صفرا ، ضد تشنج و آرامكننده دردهاى روده ، مثانه و كيسه صفرا و منتسع كننده عروق كرونر مىباشد . كليدونين سمى ميتوتنيك است و مانند كلشى سين روى تقسيم سلولى اثر مىگذارد و به همين جهت عقيده دارند كه روى غدد بدخيم موثر مىباشد . سنگوئى نارين كه ماده رنگى است و پروتوپين نيز سمى و محرك مىباشد و بالاخره گياه داراى اثرات ناركوتيك ، آنالژزيك ، مدر و مسهل مىباشد . مصرف زياد آن سمى است و ممكن است موجب مرگ گردد . از ماميران در موارد آنژين دوپواترين ، آسم ، تصلب شرائين مغزى ، آرتريواسكلروز ، التهاب مهبل و مثانه ، ناراحتىهاى كبد ، انقباضات الياف ماهيچهاى معده و بارازك براى تسكين درد سرطان معده ، قاعدگىهاى دردناك استفاده درمانى به عمل مىآيد . در استعمال خارج از جوشانده برگ يا شيره تازه رقيق شده آن در ورم ملتحمه ، ورم مزمن كره چشم ، زخمهاى چركين و مزمن ، كچلى و اكزما استفاده مىشود . شيرابه گياه در درمان برخى تومورهاى بدخيم ،