ابو القاسم سلطانى
173
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
تاريخچه : گفتن اينكه گياه را ملل باستانى مىشناختهاند كافى است كه قدمت شناخت اين گياه روشن شود ، گياه را به آرامى Babunis به اكدى Qurban Eqli به سريانى Babuna و به يونانى تئوفراست آن را Anthemon و ديوسكوريد Anthemis ناميده است . ديوسكوريد ذيل Anthemis كه اصطفن و حنين مترادف آن را به عربى بابونج ضبط نمودهاند مىنويسد : اين گياه را Lucanthemum 2 * ، Khrusoqalis , Khamaimelon , Aranthmon و Milanthmon نيز ناميدهاند و آن سه نوع دارد و اختلاف آنها در گل مىباشد 3 * . سه نوعى را كه ديوسكوريد ذكر نموده است عبارتند از بابونه رومى Anthemis nobilis ، گياه مورد بحث يا بابونه شيرازى و نوع سوم احتمالا Chrysanthemum segetum L . مىباشد . وى اثرات درمانى 2 گياه اول يعنى بابونه رومى و بابونه شيرازى را يكسان ذكر مىنمايد . از آنجا كه بابونه رومى در ايران رويش ندارد بعضى از پزشكان سنتى به آن اشارهاى دارند مثلا ابو ريحان بيرونى مىنويسد انثمس نوعى بابونه است كه عرب آن را اقحوان برى خواند 4 * . همچنين ابن سينا و ابن بيطار موارد مصرف هر دو بابونه را يكسان ذكر نمودهاند لذا مورد مصرف گياه مورد بحث همان است كه در اين مجموعه ذيل بابونه رومى ذكر آن رفته است و تكرار آن در اين موضع زائد مىباشد براى اطلاع به همين مجموعه كد 526 مراجعه شود . تركيبات شيميائى : گلها داراى 4 درصد اسانس مىباشند كه مهمترين مواد متشكله آن سزكوئىترپنها و ايزومر آنها مىباشد بهطور كلى گياه محتوى مواد زير مىباشد : سزكوئىترپنها و ايزومر آنها نظير كامازولين كه از ماتريسين حاصل مىشود و آلفا بيزابولول a - Bisabolol كه داراى اثر ضد التهاب مىباشند و بيزابولول اكسيد كه اثر ضد التهاب و ضد اسپاسم دارد . پولينها Polyns : مانند اسپيرواتر Spiroether فلاونوئيدها و مشتقات آنها : نظير كريزوپيهنين Chrysoplenol , Chrisopienin و Jacedi . ( اسپيرواتر و فلاونوئيدهاى نامبرده در فوق خاصيت ضد التهاب و ضد اسپاسم دارند ) ، كورسى مهريتين Quercimeritin ( ضد شكنندگى عروق موئى ) ، Anthemidin ( مقوى عصب ) ، لوتهئولين Luteolin و Rutin . فلاونها : نظير Apigenin گليكوزيدهاى تلخ : مانند Anthemic Acid بالاخره كومارين ، تانن و موسيلاژ