ابو القاسم سلطانى
167
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
تركيبات شيميائى : گياه داراى اسانس مىباشد . موارد مصرف : از گل و برگ بهعنوان ضد نفخ ، ضدعفونىكننده و نرمكننده به صورت دمكرده ، جوشانده ، غرغره و پماد استفاده مىشود . به عربى آن را ياسمين الليل و در سوريه عطر ليل مىنامند . Code - 1394 چترك Ceterach officinarum DC . گياهى است كوچك و پايا از خانواده Polypodiaceae كه بومى اروپا بهويژه جنوب آن و آسياى غربى مىباشد و ترجيحا در مخروبهها و در شكاف ديوارهاى قديمى رشد مىكند . برگها متعدد ، در ابتدا خميده ، چرمى شكل ، بريده شانهاى ، برگچهها تخممرغى شكل و متقابل ، روى پهنك براق و سطح زيرين آن پوشيده از فلسهاى قرمز خاكى رنگ مىباشد كه مدت زيادى هاگهاى گياه را فرامىگيرد . گياه در مناطق شمالى ايران ، رشت ، دره سفيدرود ، مازندران همچنين در آذربايجان ، شهبازان ، كردستان و لرستان رويش دارد . تاريخچه : برخى محققين تصور كردهاند كه Asplano ديوسكوريد كه به اسفلينس معرب شده اين گياه مىباشد چنانچه خواهد آمد معادل نام Asplano ديوسكوريد Scolopendrium vulgare SW مىباشد كه در كتب الحاوى رازى ، تحفه و مخزن با نام اسقولوقندريون آمده است . شليمر ذيل نام علمى در صدر آمده اسامى عربى و پارسى آن را حشيشه الطحال ، حشيش الادويه و چترك ذكر نموده و موارد مصرف آن را در ناراحتىهاى طحال ، سنگ كليه و مثانه ، زردى ، يرقان ، سكسكه و صرع ذكر نموده كه اين موارد مصرف و بقيه مطالب آن عينا همان است كه رازى و نويسندگان تحفه و مخزن الادويه ذيل اسقولوقندريون آوردهاند و در يكى از كتب جديد فارسى به تبع شليمر اين خواص را براى گياه مورد بحث ذكر نموده است . همچنين برخى پنداشتهاند كه Phyllitid ديوسكوريد كه معرب آن فيليطس مىباشد و موارد مصرف آن را وى در قرحه معده و اسهال و گزيدگى حشرات ذكر نموده گياه مورد بحث است كه اين نيز اشتباه است . اطلاق نام حشيشه الطحال به اين گياه از زمان شليمر شروع شده است زيرا طبق نوشته ابن بيطار ذيل ماده حشيشه الطحال اين نام به سه گياه سقولوقندريون ، ايميونيطس 1 * و طوقوريوس 2 * اطلاق مىشده است 3 * . تركيبات شيميائى : برگ گياه داراى اسيدهاى آلى ، موسيلاژ ، تانن و نوعى اسانس تلخ است كه مزه بسيار بدى دارد .