ابو القاسم سلطانى
163
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
مصريان قديم حريرهاى از ميوه درخت ، جو دوسر ، عسل و موم ترتيب داده و براى درمان اسهال به كار مىبردند همچنين از ميوه براى ناراحتى و عفونت چشم استفاده مىنمودند و اهالى صحرا با آرد ميوه آن نوعى نان تهيه مىنمودند و آن را خبز القديس حنا مىناميدند كه 25 % آن را آرد ميوه تشكيل مىداده است . ديوسكوريد مىنويسد مصرف ميوه تازه آن براى معده زيانآور و لينت مزاج مىدهد ولى خشك شده آن براى معده خوب است اسهال را بند مىآورد و مدر مىباشد بهويژه اگر به مرباى آن افشره انگور افزوده و تناول نمايند 2 * . روغن آن را مغذى و براى زخم معده سودمند دانسته و اريباسيوس 3 * گويد كه معده را از خلط بلغمى فاسد پاك ولى اعصاب را خشك مىنمايد 4 * . رازى مىنويسد دريافتهام كه اگر ميوه نارس را بر روى زگيل خوب مالش دهند آن را از بين مىبرد و آن ديرهضم است و ايجاد خلط بد مىنمايد 5 * . وى در كتاب دفع مضار اغذيه گويد خرنوب شامى براى سينه و ريه سودمند و در گرمى معتدل است براى اينكه مزاج را يبوست ندهد بايد آن را با آب عسل و جلاب تناول نمود 6 * . اخوينى براى رفع سرفه ، اسهال و درمان قرحهها تركيبات داروئى را براى بيماران خود تجويز مىنمايد كه در آنها خرنوب وارد شده است 7 * . ابن سينا گويد كه خرنوب شامى در كماشتهائى و ضعف معده موثر مىباشد 8 * . پزشكان بعد از ابن سينا علاوه بر ذكر خواص نام برده شده توسط اطباء پيشين ، چنين اضافه مىنمايند كه خرنوب در تركيب ضمادها وارد مىشود 9 * . به پارسى آن را كورزه و كورك كازرونى مىنامند . و براى جلوگيرى از خشك شدن اعصاب آن را با لعاب بهدانه و نبات مىخورند در صورت نبودن خرنوب جانشين آن هموزنش مازوى سوراخدار و يا طراثيث و يا قرظ مىباشد ( 4 * ) . ميوه آن در اول سرد و در دوم خشك است ، اگر آن را با دانه بخورند شخص را فربه و فتق را بر طرف مىسازد . و اگر ميوه را داخل شير نمايند شير را لذيذ نموده اشتها مىآورد و سرفه مزمن را رفع مىنمايد و ضماد پخته آن جهت عضو صدمه ديده سودمند است . دانه آن سرد و خشك و بسيار قابض است و از پرولاپسوس ركتوم 10 * جلوگيرى و در خونريزى و ورم موثر مىباشد . دانه آن مضر معده و خشككننده اعصاب است . مقدار خوراك آن تا 17 گرم مىباشد 11 * . قسمت قابل مصرف : ميوه و پوست درخت مىباشد . تركيبات شيميائى : ميوه داراى 17 درصد آب ، 7 / 4 مواد ازته ، 6 / 0 مواد چرب ، 18 گلوكز ، 33 ساكارز ، 22 مواد آلى غير ازته ، 3 / 25 سلولز ، 52 / 1 تانن و 5 / 2 درصد خاكستر همچنين داراى كلسيم ، اسيد سيليسيك ، فسفر ، منيزيوم ، آهن و ويتامينهاى A و B و D مىباشد . مقادير فوق بسته به محل رويش گياه تغيير مىنمايد .