ابو القاسم سلطانى

156

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

Code - 1369 قراصيا ( شيرين ) Cerasus avium ( L . ) Moench . درخت گيلاس درختى است از خانواده Rosaceae كه بلندى آن در شرايط مناسب از 20 متر نيز تجاوز مىنمايد . پوست تنه متمايل به رنگ ارغوانى يا خاكسترى متمايل به سياه و پوست شاخه‌هاى جوان در ابتدا سبز و صاف و سپس سرخ و براق مىشود . برگ‌ها نسبتا بزرگ ، داراى دمبرگ ، تخم‌مرغى ، كشيده ، نوك‌تيز با دندانه‌هاى اره‌اى ، گل سفيد ، مجتمع داراى پايك بلند ، ميوه شفت كروى ، در نوع وحشى كوچك با قطر 1 سانتيمتر گوشتى ، مزه آن ترش و شيرين ابتدا قرمز و بعد سياه‌رنگ مىشود و داراى يك هسته تخم‌مرغى شكل مىباشد ، عمر درختان گيلاس وحشى طولانى و ممكن است به 300 سال برسد . محل رويش آن در مناطق مرتفع ، كوهها و اماكن سرد و معتدل جنوب اروپا ، يونان ، سوريه و ايران مىباشد . در ايران در كجور ، آستارا ، طوالش ، رامسر ، پل زنگوله ، زيارت ، پس قلعه در ارتفاعات 2400 - 1400 مترى به‌طور وحشى وجود دارد . انواع پرورشى گيلاس را به فرانسوى Bigarrea و Guigne و درخت آن را Guignier و به انگليسى Cherry مىنامند ميوه پرورشى درشت ، شيرين و آبدار مىباشد . تاريخچه : يونانيها از چندين قرن قبل از ميلاد مسيح آن را مىشناخته‌اند و از چهار قرن قبل از ميلاد آن را پرورش مىداده و Kerasia مىناميده‌اند كه به جراسيا ، تارسيا ، قاراسيا و قراصيا معرب شده است . ديوسكوريد فقط يك گياه را به نام قراسيا مىشناخته ولى پزشكان بعدى ذيل عنوان قراصيا دو گياه را معرفى مىنمايند به‌عنوان مثال رازى و ابن بيطار ذيل ماده قراصيا دو نوع قراصيا حلو و قراصيا حامض را شرح مىدهند و به نقل از ديوسكوريد آنچه را كه ديوسكوريد در ماده قراصيا ذكر نموده به نقل از وى ذيل قراصيا حلو مىآورند و در كتاب اختيارات بديعى به ترتيب اين دو نوع قراصيا شيرين و قراصيا ترش ناميده شده است و بنا بر مندرجات كتب تحفه ، مخزن الادويه و فروغ ناصرى نوع حلو يا شيرين قراصيا ، گيلاس و نوع حامض يا ترش آن آلوابوعلى يا آلوبالو مىباشد . قدما درباره خواص ميوه مىنويسند : ميوه تازه آن شكم را لينت مىبخشد و خشك شده آن يبوست مىدهد 1 * به سهولت از معده عبور مىكند و در خشونت حلق و ريه سودمند است 2 * چنانچه بعد از طعام خورده شود باعث سوءهاضمه و ضعف معده 3 * و فاسد شدن غذا ، چيره‌تر شدن خلط غالب شده و سودا مىآورد 4 * لذا آن را بعد از غذا نبايد خورد براى جبران زيان آن بايد جوارشات 5 * گرم و مقوى تناول كرد . مغز هسته آن برانگيزاننده آلت تناسلى مىباشد 6 * . طبيعت آن در درجه اول سرد و تر مىباشد بعضى آن را گرم و تر دانسته‌اند ولى خلاف تجربه و قياس است . خوردن گيلاس جهت دفع حرارت تب و امراض و رميّه نيكو است و در اعتقال‌هاى شديد بطن 7 * كه سبب آن زيادى قوه انقباضيه مجراى معده باشد مفيد است 8 * .