ابو القاسم سلطانى

152

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

دوم در حميات متصله مانند مطبقه 6 * و محرقه 7 * و امثال آنها و در اين امراض چون در ابتدا استعمال شود مفيد است و بعد از آن افتيمون با معرقات دهند و چون به صاحب مطبقه اين مقيى را دهند اگرچه رفع نگشته ولى مورث او شكسته و مانع از اشتداد شود . سيم در بعضى اورام مانند ورم مفاصل و ورم بيضه و خيارك و در اين امراض بايد به مقدار منقسمه و به تدريج داد . چهارم در بعضى امراض چون صرع و ضيق النفس و سياه‌سرفه و اختناق رحم . پنجم در امتلاء معده و ثفل خواه بواسطه افراط در ماكول و خواه بواسطه اجتماع مواد ردّيه باشد . ششم در مرض ذوسنطاريا 8 * و در اين مرض چاى آن مفيدتر است و مىتوان سفوف 9 * آن را نيز استعمال نمود ولى به تدريج كه مورث تهوع شده ولى قى نياورد . هفتم در مرض . . . 10 * به جهت قى . هشتم در استسقاء در اينجا چون تعريق منظور است به مقدار منقسمه بدهند . نهم در تخدير عصب باصره كه عبارت از نزول آب سياه باشد به مقدار منقسمه ايضا دهم . . . چون جدرى و امثال آن . در مستعدين سيلان دم ، مستعدين سكته ، حوامل 11 * و صاحبان فتق ممنوع است و قدر شربت 12 * اپىكا از جهت قى از بيست الى چهل گندم و پس از آن آب نيم گرم بدفعات بخورند و مقدار منقسمه او بجهه تعريق و غيره از يك الى چهار گندم است كه با نيم مثقال رب السوس 13 * حبها ساخته 12 قسمت نموده به اين نحو كه شصت گندم او را در يك سير و نيم آب مانند چاى دم نموده پس از دم شدن صاف نموده اگر جهت قى باشد به يك نوبت و هرگاه براى تعريق و غيره باشد تا شام به تدريج به‌نوشند و اما تعفين 14 * او آن است كه دوازده مثقال اپيكاى كوبيده را در دو بطر شراب سفيد ريخته ده روز گذارده پس از آن صاف نمايند و قدر شربتش شش مثقال است و در مقدار منقسمه يك مثقال بود كه بايد در آبهاى مقطر خوش‌بو چون گلاب و غيره ريخته به‌تدريج به نوشند " 15 * وى سپس تركيباتى را براى بيماران مبتلا به سياه‌سرفه ، اخراج خلط سينه ، ورم مفاصل و غيره ارائه مىدهد . در مفتاح الادويه كه چند سال بعد از فروغ ناصرى به رشته تحرير درآمده است مقدار خوراك آن را جهت قى 1 الى 3 گرم در سه يا چهار دفعه ، به‌عنوان خلطآور روزانه 10 الى 50 سانتىگرم متدرجا در مايع يا به صورت قرص ، به منظور ضد ورم 2 الى 6 گرم هم‌چنين به صورت پودر دوور كه تركيبى است از ترياك اجزء ، ايپكا اجزء و قند ( لاكتوز 8 جزء مىتوان استفاده كرد 16 * و ناظم الاطباء در كتاب خود تركيبات مختلفى از آن را از قبيل شربت و شراب و غيره شرح مىدهد ( 17 * ) و شليمر مىنويسد كه ريشه خربزه نيز خاصيت قىآورى دارد ( 18 * ) . قسمت مورد استفاده ريشه و ريزوم گياه مىباشد .