ابو القاسم سلطانى
144
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
گلها كه در خرداد تا مردادماه در انتهاى ساقه به صورت دستهگلى زيبا از گلهاى كوچك صورتى رنگ مشاهده مىشوند داراى دمگل كوتاه و 5 پرچم مىباشند كه در بالاى لوله جام قرار دارند . ميوه به صورت كپسول و محتوى دانههاى كوچك و شفاف است . گياه در زمينهاى اطراف مزارع ، مراتع ، صخرههاى دريائى و مرغزارهاى شمال افريقا ، مناطق معتدل اروپا ، جنوب غربى آسيا و ايران بهطور وحشى ديده مىشود . پراكندگى گياه در الجزيره ، مراكش به طورى است كه به هنگام گل نشستن چندين كيلومتر زمين را فرش صورتى رنگ مفروش مىكند ولى در اروپا به صورت پراكنده وجود دارد . محل رويش گياه در ايران ، بابلسر ، جنوب چالوس ، دره هراز ، تنكابن ، لاهيجان ، لنگرود ، رشت ، بندر انزلى ، نواحى مرطوب نوسود ، بين اهر و كاليبار ، اروميه ، قرهداغ ، مىشوداغ ، طاق بستان ، اراك ، نهاوند ، بروجرد ، خرمآباد و ساير مناطق مىباشد . تاريخچه و موارد مصرف آن در طب سنتى : در افسانههاى قديم يونان آمده است كه پاى سنتور شيرون Centaure chironia 1 * در جنگ عليه لاپيتها بواسطه اصابت تيرى زهرآلود كه از طرف هركول پهلوان افسانهاى به جانب وى رها شده بود زخمى مىگردد و وى با اين گياه پاى خود را درمان مىكند . به همين جهت نام اين گياه را Centaure نهادهاند و حتى يكى از اسامى علمى مترادف با نام علمى در صدر آمده Chironia centaurium مىباشد . اكدىها گياه را Dadanu و Shubabari و سريانىها Arbzaz و يونانيهاى قديم آن را Kentaurion tomikron ناميده و اصطفن و حنين آن را به قنطورين طومقرون معرب نموده و مىنويسند آن قنطوريون صغير يا قنطوريون دقيق مىباشد . ديوسكوريد مىنويسد آن را لمنيسون 2 * نيز مىنامند زيرا كه از المنى مشتق شده است و اين نام به جهت آن است كه گياه در مناطق مرطوب مىرويد گياه شبيه به هوفاريقون و داراى طعم تلخ مىباشد ضماد كردن با كوبيده گياه تازه جراحات را التيام مىبخشد و زخمهاى كهنه را از چرك پاك مىنمايد . نوشيدن جوشانده آن خارجكننده صفرا و كيموس غليظ مىباشد تنقيه كردن با آب جوشانده 3 * آن درد سياتيك را آرام مىنمايد و ماليدن مخلوط عصاره آن با عسل در تارى چشم موثر است و شياف رحمى آن قاعدهآور و خارجكننده جنين مىباشد . خوردن گياه بهويژه عصاره آن دردهاى عصبى را آرامش مىبخشد . تهيه عصاره آن چنين است گياه سبز را با تخمش كوبيده افشره آن را گرفته در ظرفى سفالين قرار داده در آفتاب مىگذارند اگر در مدت يك روز خشك نشود شب سر آن را مىپوشانند تا شبنم مانع انعقاد آن نشود 4 * . رازى مىنويسد ضماد گياه سبز در جراحات مزمن سخت ، فيستولها ، زخمهاى گود شده و زخمهاى دير علاجپذير سودمند مىباشد . ورمهاى سخت كهنه را نرم و شفا مىبخشد . خوردن و ضماد كردن آن انسداد كبد و طحال را بر طرف مىسازد 5 * .