ابو القاسم سلطانى
135
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
Code - 1343 مرير Centaurea alexandrina Del گياهى است علفى از خانواده Compositae كه در مصر و ليبى مىرويد و داراى گلهاى زرد و بزرگ مىباشد و اعراب منطقه مربوط از سرشاخههاى گلدار آن جهت درمان بيمارى قند ، جراحتهاى مزمن و اسهال استفاده مىنمايند . گياه داراى اثر ضد ميكروبى مىباشد و بهعنوان مدر ، سنگشكن و مقوى قلب مصرف سنتى دارد . تركيبات شيميائى : گياه داراى مواد تلخ ، رزين ، صمغ و پتاسيم مىباشد Code - 1344 بهمن Centaurea behen L . بهمن نامى است پارسى كه قدما به ريشه 2 گياه دادهاند يكى بهمن سفيد يا بهمن ابيض كه نام علمى آن در صدر آمده است و ديگرى بهمن سرخ يا بهمن احمر 1 * Statice limonium L . كه شرح آن بعدا خواهد آمد . در قرابادينها مخلوط ريشههاى اين دو گياه با نام بهمنان ، بهمنين يا دو بهمن در تركيبات داروئى وارد شدهاند . اما بهمن سفيد يا بهمن ابيض كه به هندى و اردو نيز Behman safaid ناميده مىشود گياهى است دو ساله به درازاى 40 - 30 سانتيمتر از خانواده Compositae ، پرزدار بعضى كركها مانند خار و به رنگ سبز مات ، ساقه ايستاده ، قسمت بالاى ساقه داراى شاخههاى زياد و مجموعا به شكل چتر ، برگ دراز و پهن ، شانهاى با رگبرگهاى برجسته ، گل زردرنگ داراى دمگل نسبتا دراز پوشيده از برگچههائى كه مجموعا مخروطىشكل مىباشند و در راس آنها يك دسته گل قرار دارد و ريشه كه در طب سنتى به نام بهمن سفيد مصرف مىشود ضخيم ، عمودى ، خشن و شبيه به زردك كوچك مىباشد . محل رويش آن در ايران اطراف تهران ، كرج ، گچسر ، طالقان ، دماوند ، خراسان ، فارس ، كردستان ، كرمانشاه و آذربايجان مىباشد . گياه در طالقانپله Palea و در آذربايجان خرمن سوپورگسى Kharmam supurgassi و توپوزغان غالى Topoz ghanghali ناميده مىشود . تاريخچه و موارد مصرف آن در طب سنتى : نام گياه از واژه اوستائى Vohu manah و پهلوى Vahman , Vahuman مشتق شده است كه نام يكى از امشا سپندان يا فرشتهاى است كه تسكيندهنده و فرونشاننده خشم و غضب اوست و تدبير امور مصالحى كه در ماه بهمن و روز بهمن واقع مىشود نيز به او تعلق دارد . ماه بهمن يازدهمين ماه سال