ابو القاسم سلطانى

108

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

مقدار خوراك پودر آن 5 تا 5 ، 7 گرم و از 20 گرم نبايد تجاوز نمايد و جوشانده آن تا 25 گرم و در صورت عدم دسترسى به سنا مىتوان نصف وزن آن تربد يا هليله و يك‌چهارم وزن آن بنفشه به كار برد . براى مصرف آن مىتوان از يكى از دو نسخه نيز استفاده نمود : 1 - 15 گرم آن را دم‌كرده 50 گرم شيرخشت و همراه آن 35 گرم نمك فرنگى ( سولفات منيزى ) و متعاقب آن آب سرد به دفعات به‌نوشند . 2 - سنا مكى 15 گرم ، طرطير 25 گرم در 125 گرم آب جوش دم نموده 20 گرم شيرخشت به آن افزوده 30 الى 40 گرم آن را در يك روز بخورند . مسهل بسيار خوبى است و در يبوست مزمن و امتلاء معده بسيار مفيد مىباشد 6 * . سنا يكى از مسهلهاى مطمئن و زياد مورد استفاده مىباشد حجم مواد دفع شده بواسطه آن زياد و به آسانى دفع مىشود ولى موجب بروز قولنجهائى مىشود كه در ساير مسهلات به اين شدت بروز نمىكند و هرچه يبوست طبع بيشتر باشد عارض شدن اين قولنجها بيشتر است لذا بهتر است برگ‌هاى سنا را قبلا در الكل 85 درجه خيسانده سپس مصرف نمايند در اين صورت از اثر آن كاسته نشده ولى قولنج كمتر عارض مىشود 7 * . مواد موثره : در برگ : آنتروكينون گليكوزيدها ، سنوزيدهاى 8 * A و B ، آگليكونهاى سنيدين 9 * A و B ، سنوزيدهاى C و D از جنس گليكوزيدهاى هترو دى آنترونها 10 * آلوئه امودين 11 * و رئين 12 * ، ساير آنتروكينونها شامل پالميدين A ، رئين آنترون و برخى آنتراكينونهاى آزاد . در ميوه : سينوزيدهاى A و B و يك گليكوزيد مشابه سنوزيد A 1 ، گليكوزيد تينه و لين 13 * و 6 - هيدروكسى زين 14 * هم‌چنين موادى نظير فلاونوئيدها ، اسانس ، قند ، رزين ، موسيلاژ و غيره . خواص درمانى : ملين محرك ، گلوكزيدهاى آنتراكينونى سنا پس از هضم هيدروليز شده و توليد آنتراكينون آزاد و فعال مىنمايند كه به داخل كولن ترشح مىشود و موجب تحريك شبكه اوئرباخ و در نتيجه افزايش حركات دودى شكل روده مىشود كه منجر به خروج مدفوع مىگردد . موارد مصرف : سنا ملين قوى است كه در درمان يبوست به كار مىرود . عوارض جانبى : سنا اگر به مقدار كم مصرف شود دل‌پيچه مختصرى ايجاد مىكند . حالت تهوع و قولنج يا كرامپ حاصل از مصرف آن مربوط به رزين گياه مىباشد كه در الكل 85 تا 95 درجه رزين حل شده و اين ناراحتى كمتر