Code - 1267 حزا ( حزا بستانى ) Carum ridolfia Benth Hook حزا يا حزاء بستانى گياهى است از تيره Umbelliferae كه در كتب قديم طبى شكل گياه چنين توصيف شده است : گياهى است كوچك داراى ساقه‌اى باريك و كوتاه كه از قسمت فوقانى ساقه شاخه‌هاى باريكى منشعب شده است . گل گياه زردرنگ و داراى چترى شبيه به چتر گل زردك برى دارد و از جنس كرفس و زردك و زيره است . برگ گياه در شباهت از برگ رازيانه خشن‌تر ، از برگ گشنيز ريزتر و از برگ سداب زردتر است ، تخم آن پهن ، كمى دراز با طعم تند و معطر و بيخ آن شبيه به زردك ولى به رنگ سفيد مىباشد . تاريخچه : برخى محققين آن را مترادف با شبت آورده‌اند در حالى كه در كليه كتب قديم شبت و حزا هريك جداگانه و با خواص متفاوت آمده است به نظر مىرسد اين اشتباه از آنجا ناشى شده است كه در لبنان شبت را حزاءه مىنامند 1 * و بعضى اشتباها آن را با كاشم 2 * هم‌چنين با حزابرى 3 * يكى دانسته‌اند شرح اين دو گياه اخير در همين مجموعه ذيل عناوين كاشم و حزابرى خواهد آمد . شناخت و كاربرد اين گياه در امر درمان ، از قرن اول هجرى مىباشد . رازى مىنويسد خواص آن شبيه به سداب مىباشد در گزيدگى عقرب سودمند است و اسپرم را كم مىكند 4 * و در كتاب دفع مضار اغذيه گويد كه آن گرم‌كننده معده ، هضم‌كننده غذا ، ضد نفخ و برطرف‌كننده آروغ ترش مىباشد مصرف آن در گرم‌مزاجان موجب تشديد رمد چشم 5 * مىشود و ابن ماسويه گويد كه آن زيادكننده پيشاب بوده و تشنگى مىآورد 6 * به پارسى آن را " دينارو " مىنامند بستگىهاى مجارى را مىگشايد ، سكسكه را آرام مىكند و قاعده‌آور است و دانه آن در خنازير سودمند مىباشد 7 * . جوشانده برگ آن در بواسير تكمه‌اى و خونى و سنگ گرده موثر است و چكاندن افشره برگ آن چرك گوش و ماليدن جوشانده آن زردزخم ، كك‌ومك و لكه‌هاى سياه صورت را بر طرف مىكند . اگر گلبرگ‌هاى آن را در آب جوشانده تا رنگ آن به آب پس داده شود سپس صاف نموده و اندكى زاج به آن اضافه نمايند پارچه سفيد و كاغذ را به رنگ زرد درمىآورد و اگر نيل اضافه نمايند رنگ سبز پسته‌اى ثابت مىدهد 8 * . گياه را به عربى حزاء ، حزا بستانى و به پارسى دينارو ، جعفريه ، جعفرى ، مو دوستك ، آهو دوستك و حزاباغى ناميده‌اند گرچه برخى اين گياه را نيز زوفرا ناميده‌اند ولى منظور از زوفرا و دينارويه ، حزابرى مىباشد . ( 1 * ) - رجوع شود به كد 3 ، 5 واژه‌نامه و دايره المعارف ( 2 * ) - كاشم ، انجدان رومى Levisticum officinale ( 3 * ) - حزابرى ، زوفوا ، دينارويه Echinophora sibibthopinana Guss ( 4 * ) - ترجمه از الحاوى ج 20 ص 326