ابو القاسم سلطانى

74

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

خوردن عادت دارند ، استسقاء ، يرقان به كار برده است و فرمولهائى را ارائه داده است ( هدايه المتعلمين 357 ، 374 ، 446 ، 459 ، 464 ) . اغافث ( ابو ريحان ) ، اريباسيوس گفته است برومى فطريون ، تريامان و اغفث ناميده مىشود . جالينوس آن را اوفاطوريوس و صهاربخت آن را هيوفاطاريقون ناميده است در ابتداء داء الثعلب [ Alopecia ] و داء الحيه [ انگليسى Fish - skin - disease و فرانسه [ Ichthyose نافع است . . . ( تت صيدنه ع 52 ) . غافث از گياهان خاردار است در سختى طحال ، ورم معده ، و عصاره آن همراه با عصاره افسنتين در تبهاى مزمن و كهنه سودمند است . . . ( تت قانون 468 ) . درد جگر را و سپرز سخت‌شده را و آماس معده و جگر را سود دارد . . . ( اغراض 637 ) . غافث هو الذى تسميه العرب الطباق . . . و انواع الغافث اربعه . . . ( شرح اسماء م - 403 ) . [ ابن بيطار ، لوى و مايرهوف آن را غير از طباق يا شهمانج Inula conizoides DC دانسته‌اند و به‌طورىكه بعدا در طباق گفته خواهد شد در اندلس طباق را به مناسبت شبيه بودن به غافث به اين نام موسوم نموده‌اند ] . بلاتينى او به طورى و به بربرى اكرسومنه نامند و نبات آن را حشيشه الغافث و شجره البراغيث و شوكه منتنه نامند . . . حمول [ شياف رحمى ] آن مدر قوى حيض بعد از ياس . . . ( مخزن 409 ) . در واژه‌نامه‌ها و كتب ذكرشده در ذيل با ذكر نام علمى گياه كه با مشخصات مرفولوژى ذكر شده در كتب قديم مطابقت دارد اسامى مترادف غافث چنين آمده است غافث ، دواى جگر ( شليمر 23 ) ، اوفاطوريون ، عرنج ( در يمن ) ( معجم الاعشاب 248 ) ، اغرمون ( معجم الطبى 110 ) . معجم المصور 26 ، فلور ايران جلد 8 - 7 ، زاهدى 12 ، گياهان داروئى جلد 2 - 198 Agrimonia eupatoria L . نام جنس گياه Agremon واژه يونانى است وجه تسميه آن به اين مناسبت است كه آن را به عنوان معالج آب‌مرواريد چشم مىشناخته‌اند امروزه نيز در هومئوپاتى براى معالجه بعضى انواع تارى چشم از آن استفاده مىشود . نام گونه گياه Eupatora به نام مهرداد ششم پادشاه پنتوس كه يكى از ساتراپ‌نشينها بوده است موسوم نموده‌اند وى براى جلوگيرى از توطئه مسموم كردنش انواع گياهان سمى را جمع آورى كرده و بدن خود را بانواع سموم عادت داده بود وى اين گياهان را در فرمول پادزهر خود كه به نام ميتريدات مشهور مىباشد وارد كرده است . تركيبات شيميائى : غافث حاوى اسانس ، صمغ ، تانن ، فيتوسترين و گلوكزيدى به نام اوپاتورين Carvone , Eupatorine ، موسيلاژ ، ويتامينهاى K و C مىباشد . موارد مصرف : به‌طور خوراكى در ديسانترى ، بيماريهاى مزمن كبد ، آنژين صدرى ( آنژين دوپواترين ) ، آنژين ، لارنژيت ، آفت ، استوماتيت ، ترشحات مهبل ، گرفتگى صدا [ خواننده‌ها براى صاف كردن صدا مصرف مىنمايند ] به كار مىرود . براى مصارف داخلى دم‌كرده 30 تا 50 گرم در ليتر ، سه فنجان در روز قبل از غذا ، تنطور 20 قطره سه بار در روز تجويز مىشود .