ابو القاسم سلطانى
65
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
گرههائى به رنگ سفيد مىباشد مزه آن تند است بدبو نمىباشد . اين نوع وج را از خلقيس [ اين واژه در صيدنه ابو ريحان و قانون جلقيس آمده است ] كه آن قنسرين [ طبق نوشته كتاب حدود العالم شهرى بوده خرم و آبادان از نواحى شام كه نواحى معرهء مصرين . . . دلوك ، رعبان و حلب را شامل مىشده است ] مىباشد مىآورند اگر آن را بكوبند و آب آن را بنوشند پيشاب را زياد كرده ، درد پهلو ، سينه ، كبد ، قولنج [ Colic ] ، پارگى عضله و چكهچكه كردن ادرار Strangury يا چكميزك را سودمند است . نشستن در آب آن تسكيندهنده درد رحم است . . . ( تت كتاب دياسقوريدوس 13 ) . اقورون هو الوج ( اصطفن و حنين ) . وج . . . بادهاى غليظ كه اندر شكم و رودكانى برآيد و . . . علتهائى كه اندر طبقه قرنى چشم افتاده بود . . . و استسقاى لحمى [ خيز عمومى انساج Anasarca ] را نيك بود . . . ( الابنيه 338 ) . وج ، اريباسيوس گويد به رومى آن را اقيرون و به سريانى وص گويند . . . به پارسى آن را " وژ " ، " وريژ " ، " وريژك " و " افريژ " گويند . صهاربخت گويد اقارون وج است . . . ( تت صيدنه 368 ) . . . به لغت رومى وج را " اقيرون " گويند و اطباى ديگر " اقارون " و به پارسى " ويرج " گويند و در ماوراء النهر و فرغانه ورج فريژ و فريج و به لغت تركى اكر گويند و اهل رى نيز اكر گويند و به لغت هندى او را " بچ " گويند . . . ( صيدنه تش 703 ) . وج ، ديوسكوريد گويد برگ آن شبيه به ايرسا [ lris ] درازتر و باريكتر از آن و ريشه آن نيز بىشباهت به ريشه ايرسا نيست ولى ريشه آن راست نبوده بلكه پيچيده و خميده مىباشد و سطح آن . . . [ ادامه مطالب با نوشته ديوسكوريد تحت عنوان اقورون كاملا مطابقت دارد ] . ( تت قانون ابن سينا چاپ بيروت 300 ) . [ در قانون چاپ سنگى تهران مطالب نقل قول از ديوسكوريد از چاپ افتاده است ] . وج . . . بيخ نباتى است كه اندر آب رويد . . . سپرز را لاغر كند و فراموشكارى را زايل كند . . . ( اغراض 619 ) . وح . . . ليسمى زهره و اسمه اليونانى اقورون . . . ( شرح اسماء م - 125 ) ، عود الوج خوانند و به يونانى امورون [ اقورون ] و به پارسى " اكر " خوانند ( اختيارات 441 ) وج " ايكر " است و تا چهار سال اثر درمانى خود را حفظ مىكند . . . ( تت تذكره 338 ) . به فارسى اكير تركى نامند . . . و سوسن زرد گويند . . . ( تحفه 259 ) . . . به فارسى اكر و به تركى و به هندى بچه نامند . . . ( مخزن 568 ) . اگير لغت هندى است و عوام به غلط اكير تركى گويند و به عربى وج و به فرانسه " رزوآروماتيك " گويند . . . مقوى معده و جگر و قوه هاضمه و حافظه . . . سنگ مثانه و لكنت زبان . . . فرزجه [ شياف رحمى Vaginal ] او با شير ماديان و زعفران جهت اعانت حمل . . . فى طب افرنجيان . . . در نقاهت نوبه و استسقاء و سيلان دم در حال نفاس . . . ( فروغ ناصرى 108 ) . اگر تركى ، وج ، عود الوج ، كان اروماتيك ( فرانسه ) ، رزوآروماتيك به لاتين كالاموس آروماتيكوس . . . در طب بيشتر تعفين [ تنطور ] آن را استعمال مىنمايند . . . ( پزشكىنامه 361 ) . Calamus aromaticus اگير تركى ( شليمر 98 ) ، اكسير تركى ، به هندى بچ Bach . . . ( هوپر 80 ) - Acorus calamus ، وج ، عود الوج ، قصب الذريره ، اگر تركى ، اگير تركى ، اكسير تركى ، قلمنى ، كول . . . ( معجم المصور ، معجم الاعشاب ، تداوى ، معجم الطبى ، گياهان داروئى جلد 4 ، فلور ايران ، گياهان سنتى ) . ( 1 * ) - اصطفن بن بسيل پزشك حرانى و در عهد مامون مىزيسته است وى شاگرد حنين بن اسحق عبادى بوده و كتب زيادى را ترجمه نموده از جمله كتاب دياسقوريدوس را به عربى با نام ( المقالات السبع من