ابو القاسم سلطانى

63

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

خوراكى و استعمال خارجى مصرف نمىشود . . . و در فصل قاف با نام قاتل الذئب آن را شرح داديم . . . ( تت قانون عب 460 ) . خانق الديب ، قاتل الذئب هم خوانند و در قوت مانند خانق النمر است چون بكوبند و بر گوشت خام فشانند و گرگ بخورد و بميرد . . . ( اختيارات 135 ) . خانق النمر و خانق الذئب كه قاتل آنها [ قاتل النمر و قاتل الذئب ] نيز ناميده مىشوند نوع اولى مانند دم عقرب براق به اندازه دو وجب . . . و دومى برگ آن دندانه‌دار شبيه به برگ چنار است و هر دو بهارى و از انواع سموم هستند و باعث سقوط خشك‌ريشه‌ها [ كبره‌ه Crust ، لايه خشكى كه در روى زخمهاى داراى اگزودا و ترشح ايجاد مىشود ] و از بين رفتن بواسير مىگردد . . . ( تت تذكره 135 ) . خانق الذئب نوعى از خانق النمر است برگش شبيه به برگ دلب [ چنار ] و از او كوچكتر و تيره‌تر و تشريف [ دندانه ] او زياده‌تر از ساق و شاهاى باريك دراز رسته و بالخاصيه كشنده گرگ است . . . ( تحفه 97 ) . قاتل الذئب خانق الذئب ( تحفه 200 ) خانق الذئب كه قاتل الذئب نيز نامند . . . ( مخزن 241 ) . اكونيت گراند فلور عربى : خانق الذئب ، لاتين اكونيتوم ليكوكنتوم . . . ( پزشكىنامه 97 ) . ريشه و برگش معمول و تازه آن از خشك قويتر است قدر شربت آن نيم گندم تا چهار گندم ، تنطور و الكلاتور آن را از 5 نخود تا 20 نخود در آب ريخته 10 - 20 قطره مىدهند سمى مخدر و در رماتيسم مزمن و نقرس و سنگهاى كليوى و مثانه و دردهاى عصبى و تلخ سودمند است ( مجمع الذخائر 49 ) . خانق الذئب ، قاتل الذئب Aconitum lycoctonum L ( شليمر 16 ) . فلور ايران جلد 8 ص 5 . Code - 121 خانق النمر ( رازى ) Aconitum Napellus L اقونيطون خانق النمر است ديوسكوريد گويد برخى مردم مىگويند كه با نزديك كردن ريشه آن به عقرب موجب مىشود كه عقرب مانند مرده بىحركت شود و اگر بعدا خربق نزديك آن بياورند به حركت در مىآورد . براى تسكين درد چشم داخل داروهاى چشم مىشود آن كشنده پلنگ ، سگ و خوك است براى اين منظور داخل در اغديه آنها مىنمايند ( تت حاوى ج 20 ص 44 و 417 ) . بولس گويد اقونيطون به دو گياه اطلاق مىگردد يكى خانق النمر كه كشنده پلنگ است و ديگرى خانق الذئب كه كشنده گرگ است . . . ( تت صيدنه 169 ) . خانق النمر . . . صاحب منهاج گويد خانق النمر و الذئب و ليسمى قاتل النمر و الذئب و هى حشيشه . . . و در صفت قاتل الذئب گويد قوه كقوه خانق النمر . . . پس بر اين تقدير از اين دو اسم ماهيت يكى سهو باشد و بدان خانق النمر را قاتل النمر خوانند . . . و آن را اقونيطون نامند ( اختيارات 135 ) . خانق النمر . . . برگش شبيه قثاء [ خيارچنبر ] و از آن كوچكتر و با خشونت و از سه تا چهار عدد زياده نمىشود و ساقش به قدر شبرى و بيخش شبيه به دم عقرب و لامع [ براق ] مثل شيشه . . . از سموم قتاله است . . . و در اطليه رادع 1 * اورام حاده و مسكن درد چشم و مسقط دانه بواسير و نيم درهم او كشنده است ( تحفه 97 ) . بيش موش بيشا . . . بعضى گويند كه او نباتى است كه در جوار بيش رويد و پادزهر اوست و اشتباه به جدوار كرده‌اند ( تحفه 61 ) .