ابو القاسم سلطانى

417

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

صمغ درخت يا كينوبنگال به عنوان قابض در اسهال خونى ، خون‌ريزى بخصوص در دندان‌پزشكى مورد مصرف دارد و مقدار خوراك آن 1 تا 4 گرم در روز مىباشد از نظر بندآورنده خون بركات هندى ارجحيت دارد و غالبا به صورت تقلب آن را با خون سياوشان يا صمغ حاصل از Dracaena cinababi و قفر اليهود مخلوط مىنمايند . كينو با امه‌تين ، ژلاتين ، اسيدها ، املاح نقره و آهن ناسازگارى دارد . كينو به صورت تنتور با الكل 60 درجه به نسبت 20 درصد تهيه مىشود و هم‌چنين گرد آن به صورت زير تهيه مىشده است : كينو 15 گرم ، دارچين 4 گرم ، ترياك 1 گرم هريك را به‌طور مجزا سائيده مخلوط نموده و هر سه ساعت 1 گرم براى جلوگيرى از خون‌ريزى مصرف مىنموده‌اند . درخت را به عربى بوتيه مىنامند . Code - 1063 بقس Buxus hyrcana Pojark درختچه‌اى است هميشه‌سبز از خانواده Buxaceae كه در تمام مناطق معتدل اروپا و آسيا به وفور يافت مىشود و منشاء اوليه آن اروپاى مركزى و جنوبى مىباشد و از آنجا به تمام دنيا گسترش يافته است . ارتفاع اين درختچه از يك متر تا 7 متر نسبت به شرايط محيط متغير مىباشد در شهرها كمتر و در جنگل‌ها بيشتر است در جنگل‌هاى شمال نمونه‌هائى با 10 متر ارتفاع و نيم متر قطر ديده مىشود . اين درختچه داراى ساقه‌اى منشعب و با مقاومت و شاخه‌هائى پوشيده از كركهاى نرم مىباشد . برگ‌ها متقابل ، كامل ، تخم‌مرغى كمى نوك‌دار ، صاف بدون دندانه ، پايا ، بادوام ، چرمىشكل ، پهنك زبرين سبز تيره و براق و پهنك زيرين به رنگ سبز چمنى مات مىباشند . در كنار برگ‌ها در اوائل بهار در ابتدا گل‌هاى نر و سپس در اطراف آنها گل‌هاى ماده ظاهر مىشوند . گل‌ها بدون دمگل و به رنگ سبز مايل به زرد و مجتمع به صورت دسته‌اى قرار دارند گل‌هاى نر داراى چهار كاسبرگ دوبه‌دو مساوى و چهار پرچم آزاد و گل‌هاى ماده داراى 6 كاسبرگ و يك مادگى مىباشد تخمدان شامل دو برجستگى و ميوه به صورت كپسول و حاوى دانه‌هاى آلبومين‌دار سياهرنگ مىباشند . تاريخچه و موارد مصرف آن در طب سنتى : گياه را از قديم مىشناختند و در قصرها و باغها به عنوان درختچه زينتى كشت مىشده است ولى خواص درمانى آن از قرون وسطى شناخته شده است . هرچند برخى محققين " عثق " مندرج در صيدنه ابو ريحان بيرونى را اين گياه دانسته‌اند ولى شرح داده شده با مشخصات بقس تطبيق نمىكند در تاييد اين مطلب آنكه در تحفه و مخزن اين دو گياه به‌طور مجزا و تحت عناوين بقس و عثق آمده‌اند . لذا به نظر مىرسد اولين افرادى كه خواص درمانى درختچه مورد بحث را ذكر نموده‌اند ابن حسان و شريف ادريسى ( متوفى 560 هجرى قمرى ) مىباشند به طورى كه ابن بيطار ذيل بقس مىنويسد : اهل شام بقس را شمشار و يونانيها بسقيس ناميده‌اند و ابن حسان گويد درختى است كه برگ آن شبيه به برگ مورد و چوب آن زردرنگ و سخت است و دانه آن شبيه به دانه مورد و آن قابض و بندآورنده