ابو القاسم سلطانى
374
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
ريشه اصلى گياه و شيره آن به عنوان تببر ، مدر ، تونيك استفاده مىشود . مصرف زياد آن موجب قى و استفراغ مىگردد . همچنين به صورت مايع براى شستشوى زخمها به كار مىرود . گلبرگها در ورم ملتحمه چشم كودكان و به صورت ضماد در جوش و كورك مورد مصرف سنتى دارد و براى آن اثر ضد سم قائل مىباشند . از مخلوط پودر برگ يا شير در چكهچكه آمدن ادرار و به صورت خمير در Eruption و بالاخره از ميوه در ضعف نيروى جنسى و از ابريشم درخت به جاى پنبه براى پانسمان استفاده مىنمايند . Code - 979 لسان الثور Borago officinalis L به زبان عربى چندين گياه و بهويژه دو گياه Borago officinalis L و Echium ameonum Fish et May را لسان الثور مىنامند . پزشكان سنتى اثرات درمانى هر دو گياه را تقريبا يكسان دانستهاند . پهلمان يا قهلمان پزشك ايرانى كه قبل از رازى مىزيسته است در اينباره گويد لسان الثورى كه ما مصرف مىكنيم با لسان الثورى كه يونانيها و روميها مصرف مىكنند فرق دارد و ابن سينا نيز مىنويسد آنچه را كه پزشكان در كشور ما لسان الثور مىپندارند و از آن استفاده درمانى به عمل مىآورند لسان الثور راستين نيست . لذا آنچه در كتب سنتى نوشته مؤلفين ايرانى تحت عنوان لسان الثور آمده است حاصل تجربيات پزشكان ايرانى و مربوط به گياهى با نام علمى Echium ameonum مىباشد كه به پارسى گل گاو زبان مىناميم و از گياهان بومى ايران مىباشد هرچند شرح گلگاوزبان ايرانى در جاى خود خواهد آمد ولى از آنجا كه پزشكان ايرانى خواص هر دو گياه را يكسان دانستهاند در ابتدا مختصرا اشارهاى به كاربرد اين گياه توسط پزشكان سنتى مىگردد . رازى از قول ابن ماسويه مىنويسد گياهى است كه برگ آن پهن و شبيه به برگ مرو 1 * و زبر مىباشد و ابن بيطار از قول خوز گويد كه سوخته آن در سستى لثه بهويژه آفت كودكان موثر مىباشد و اخوينى آن را در ماليخوليا ، خفقان قلب و نيز وجود تب همراه با نبض سريع و متواتر و هروى آن را در افسردگى و غم بىسبب ، سرفه ، بيماريهاى ريوى و ابن سينا در سرفه و گرفتگى صدا و صاحب تحفه و مخزن آن را در درد سينه ، ريه و سنگ كليه موثر دانستهاند . محل رويش آن طبق مندرجات تحفه دار المرز 2 * مىباشد . اما Borago officinalis L . كه مورد بحث مىباشد گياهى است علفى ، يك ساله به ارتفاع تا 60 سانتيمتر از خانواده Boraginaceae پوشيده از پرز با تارهاى خشن ، ساقه منشعب ، شياردار ، برگها منفرد ، ساده ، بيضى و موجدار كه در قاعده داراى دمبرگ و در قسمت فوقانى ساقه بدون دمبرگ بوده و ساقه را در آغوش مىگيرد . گلها كه برحسب مكان رويش در فصل بهار تا اواسط تابستان ظاهر مىشوند به رنگ آبى آسمانى بسيار زيبا و ندرتا سفيد و يا قرمز مىباشند . گياه در سوريه ، نواحى غربى مديترانه بخصوص اسپانيا رويش دارد وجود آن در ايران مورد ترديد مىباشد .