ابو القاسم سلطانى

306

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

تركيبات شيميائى : كتيرا در اثر هيدروليز به تراگاكانتين Tragacanthine و باسورين Bassorine تجزيه مىشود تراگاكانتين محلول بوده و آن اسيد اورونيك است كه به چند مولكول آرابينوز متصل مىباشد و باسورين ، اسيد گالاكتورونيك است كه به گالاكتوز و گزيلوز متصل است همچنين مشتقات متوكسيل و قندهاى آزاد در آن وجود دارد . از سوختن آن كربنات دوشو و فسفاتها و غيره به دست مىآيد . اسامى مترادف با كتيرا : ديوسكوريد گياه را Tragakantha ناميده كه حنين آن را به طراغاقنتا معرب نموده است در كتب طبى سنتى با نام عربى كثيرا آمده است كه از نام سريانى مشتق شده است هروى آن را كتير ناميده و ابو ريحان بيرونى مىنويسد به رومى آن را طراغاقنثن و به هندى " چير " و " قاوى " و به يونانى دراققنطن و به سريانى انقث الا و به پارسى زول زده گويند و انصارى آن را صمغ القتاد ناميده است . كاربرد درمانى كتيرا در طب سنتى : كتيرا در تركيب داروهاى چشمى به كار مىرود اگر معجون تهيه‌شده از آن با عسل را زير زبان قرار دهند در سرفه ، خشونت ناى ، كم شدن يا قطع صدا موثر مىباشد 1 * خيسانده آن با كمى سوخته شاخ گوزن كوهى و Alun سولفات مضاعف آلومونيوم و پطاسيم ] درد كليه و سوزش مثانه را از بين مىبرد 2 * . رازى از قول ابو جريح گويد در زخم معده ، زخم چشم ، ورم ملتحمه و بثر يا Ecthyma موثر است داخل شدن آن در تركيبات مسهلى زيان آنها را كم مىنمايد 3 * كتيرا تن را فربه مىسازد 4 * طبيعت را نرم نموده در قرحه ريه موثر است ، كتيرا خلط رقيق سينه را غليظ مىكند و خون همراه خلط را از بين مىبرد ، اگر آن را با آب به صورت موسيلاژ درآورده و به مو بمالند از موخوره 5 * جلوگيرى مىكند 6 * . عوارض ثانوى مصرف دارو را كاهش داده و قدرت اثر درمانى آن را بيشتر مىنمايد مخلوط نوع سفيد آن با بادام ، نشاسته و شكر بدن را فربه مىسازد بويژه اگر بعد از خوردن آن شيرى بنوشند كه نارگيل را در آن جوشانده باشند . نوع قرمز آن در لكه‌هاى سياه و كك و مك و مخلوط آن با بوراكس و گوگرد در جرب ، خارش و پيسى موثر است 7 * كتيرا خشونت پوست را از بين برده آن را نرم و شقاق لب را اصلاح مىنمايد خوردن كتيرا موجب غليظ شدن خون مىگردد و در سوزش مجارى ادرار موثر مىباشد 8 * و 9 * . امروزه از كتيرا براى تهيه برخى از قرصها و امولسيونهاى داروئى استفاده مىشود . ( 1 * ) - در نوشتجات بعدى به جاى معجون آن را به صورت قرص نوشته‌اند ( 2 * ) - دياسقوريدوس م - 3 ش 20 ص 247 ( 3 * ) - الحاوى ج 21 ص 308 ( 4 * ) - الابنيه 272 ( 5 * ) - تشقق الشعر ، موخوره Trichoschisis