ابو القاسم سلطانى
285
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
pterios ، 1 * ناميده و اصطفن و حنين آن را به اشفاراغش فطراوس معرب نموده و گفتهاند كه آن هليون است . هروى معادل آن را به پارسى مارچوبه ذكر نموده و مىنويسد نوع بستانى آن بهتر از دشتى است رازى اسامى مترادف آن را به زبانهاى ديگر كسونا ، شاقل ، شعاعلس ، سرعاس ، شوك مسطرا ، هيلوم ، عاطونيان يادداشت نموده است و ابو ريحان گويد كه هليون نام رومى است و " بشر " نام رومى آن را هليوس 2 * گفته است و سريانىها آن را اذوس Azos مىناميدهاند و عيسى ] ابن ماسه [ گفته به عربى آن را خشب الحيه مىنامند . ابن سينا آن را هليون صخرى ناميده است و ابن ميمون مىنويسد هليون را به عربى يرامع به يونانى ماسونج 3 * و به زبان اندلسى اسفاراج Esfaraj و سفارج Safaraj مىنامند . ابن بيطار ذيل هليون مىنويسد در مراكش و اندلس آن را اسفراج مىنامند يك نوع آن بستانى است كه در مصر كشت مىدهند برگ آن مانند برگ شبت و بدون خار است و داراى ميوهاى است كه ابتدا سبزرنگ بعد سياه و قرمز مىشود . . . 4 * به فرنگى سپارك و به هندى ناكرون مىنامند 5 * ناظم الاطباء مىنويسد مارچوبه ، هليون ( عربى ) ، اسپرز ( فرانسه ) ، آسپاراگوس اوفيسيناليس ( لاتين ) است و بالاخره طبق نوشته هوپر در سال 1937 ميلادى در تهران ميوه آن را هليون و ريشه آن را بيخ هليمون مىناميدهاند امروز در عطاريها به نام بيخ هليمون ريشههاى A . adscendance Roxb مخلوط با ريشههاى A . racemosus Willd , A . sarmentosus Willd و اين گياه عرضه مىگردد . گياه و ساقههاى آن مارچوبه ناميده مىشود . در كتب طب سنتى اين گياه با نام هليون آمده است . مصارف درمانى در طب سنتى : ديوسكوريد مىنويسد : Asparagos ptraios را بعضى ميواقنثوس 6 * و بعضى مينون ناميدهاند . مزاج را لينت داده و مدر مىباشد . جوشانده ريشه آن در سختى دفع ادرار ، يرقان ، سياتيك و مخلوط آن با شراب در گزيدگى رتيل موثر مىباشد و مضمضه به جوشانده آن درد دندان را تسكين مىدهد و دانه آن نيز همين اثر را دارد 7 * بوى ادرار را مانند انجدان تغيير مىدهد . بازكننده مجارى كبد ، كليه و تسكين دهنده درد پشت ، درد قولنج مىباشد زيادهروى در مصرف آن تهوعآور است 8 * بازكننده خون قاعدگى مىباشد و خوردن آن با عسل و كمى روغن بلسان سنگ كليه و مثانه را خرد مىكند 9 * . ديد چشم را زياد و در ابتداى آبمرواريد موثر مىباشد 10 * . رازى در كتاب دفع مضار اغذيه گفته است كه براى چكهچكه آمدن ادرار ، ناشى از سردى در پيران و سردمزاجان و نيز براى سينه و ريه سودمند است 11 * اسپرم و قوه باه را زياد و مجارى عروقى كبد و طحال را باز مىنمايد 12 * خاصيت تحليلبرندگى دارد . در دشوارى باردارى كمك مىنمايد و شياف مهبلى دانه آن قاعدهآور است 13 * در استسقاء يا خيز عمومى انساج و آسيت موثر است . جويدن آن درد دندان را تسكين داده و آن را بىحس مىكند لذا براى خارج كردن دندان فاسد از لثه استفاده مىشود . زيادهروى در خوردن آن براى سر و مفاصل زيان آور و موجب تشديد درد مفاصل مىشود و مصلح آن عسل مىباشد . بهتر است يك بار آن را جوشانده و