ابو القاسم سلطانى
265
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
ديوسكوريد آن را Seriphion ناميده و به ساريفون معرب و به ساريقون تحريف شده است . ديوسكوريد و رازى اين گياه را ذيل ماده افسنطين و پزشكان بعد از رازى در تاليفات خود ذيل ماده شيح آوردهاند و آن را افسنطين بحرى يا شيح ارمنى ناميدهاند . در اين مجموعه بهطور مجزا و مستقل با نام افسنطين بحرى آمده است براى اطلاع بيشتر به اين ماده در دايره المعارف مراجعه شود . در مورد اقسام شيح به غير از دو گياه ذكرشده در فوق در كتب قديم چنين آمده است : شيح ، شيحان به فارسى درمنه است و به هندى قديم درمنه دشته و به سريانى آن را در يمج نامند و شيح جبلى را افيون يا آفيون و درمنه كوهى مىنامند 1 * شيح دو نوع است رومى و تركى و نوع سوم هم دارد كه افسنطين بحرى است 2 * شيح درمنه است ، انواع است ارمنى بهتر است 3 * ، حشيشه الخراسانيه وخشيزك است و آن را شيح خراسانى و شيح تركى نيز ناميدهاند . وخشيزك 4 * درمنه خراسانى باشد مشهور به درمنه تركى و معرب آن وخشيزق است 5 * وخشيزق درمنه خراسانى بود بدل وى شيح ارمنى بود 6 * واژه وخشيزك در هدايه المتعلمين به صورت وخشيج و خشيش آمده 7 * و وخشيزك از آن منشاء گرفته است . اين اسامى مربوط به گياهان زير مىباشد : 1 - Artemisia maritima L . Var . pauciflora Ledeb واريتهاى است از افسنطين بحرى كه نام آن مشتق از Pauciflorus به معنى كمگل مىباشد . گياهى است با ساقه راست به بلندى 20 تا 40 سانتيمتر قاعده ساقه سخت و چوبى مىباشد برگهاى قاعده كه دور ساقه را محصور نمودهاند از قطعات ريز و پوشيده از كركهاى سفيدرنگ تشكيل شدهاند . برگهاى انتهائى ساقه كوچك و بدون كرك مىباشند كاپيتولهاى بسيار كوچك آنها را معمولا در فاصله تير و مرداد قبل از آنكه كاملا شكفته شوند چيده و خشك مىنمايند تا مقدار سانتونين آنها در حد اكثر باشد . كاپيتولهاى اين گياه نوع افيسينال مىباشد و به نام درمنه تركى و اغلب مخلوط با دو گياه كه در زير آمده اند به بازار عرضه مىگردند . اين گياه نيز شيح ارمنى ناميده شده است . ( واژهنامه شماره 646 ) 2 - Artemisia judaica L اين گياه را امروزه در كشورهاى عربى شيح ، شيحان ، حشيشه الخراسانيه ، حشيشه خراسانيه ، شيح خراسانى ، شيح يهوديه و در مصر آن را بعيثران در سوريه شيح العطارين ، شيح سانتولينا مىنامند و به فارسى درمنه ، درمنه خراسانى ، وخشيزك ، وخشيج ، و خشيش ، درمنه تركى ناميده شده است . ( واژهنامه شماره 644 ) 3 - Artemisia Cina berg اين گياه را نيز شيح خراسانى و شيح تركى ناميدهاند . كاپيتولهاى سه گياه فوق را قبل از آنكه كاملا شكفته شوند چيده و خشك مىنمايند و به صورت مخلوط از گياهان فوق به نام Semen - contra يا درمنه تركى به بازار عرضه مىگردد . ( واژهنامه شماره 635 )